Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur samþykkt sögulega ályktun undir yfirskriftinni „Correct the Map“ (Leðréttum kortið), þar sem ríki og alþjóðastofnanir eru hvött til að hætta notkun hins hefðbundna Mercator-kortagrunns. Þess í stað verður tekin upp svokölluð Equal Earth-kortavörpun, sem sýnir raunveruleg flatarmálshlutföll landa og álfa á jörðinni.
Breytingunni er ætlað að leiðrétta aldagamla skekkju í heimsmyndinni, en ályktunin var keyrð áfram af Afríkusambandinu með Tógó í broddi fylkingar. Alls greiddu 164 ríki atkvæði með breytingunni, þar á meðal fyrrum nýlenduveldi á borð við Bretland og Frakkland. Bandaríkin voru eina ríkið sem kaus gegn ályktuninni, en sex lönd sátu hjá.
Aldargömul skekkja leiðrétt
Hefðbundna Mercator-kortið á rætur sínar að rekja allt aftur til ársins 1569. Það var upphaflega hannað af flæmska kortagerðarmanninum Gerardus Mercator í þeim eina tilgangi að nýtast sjófarendum við siglingar, þar sem vörpunin heldur áttum beinum. Galli vörpunarinnar er hins vegar sá að hún teygir verulega úr landsvæðum eftir því sem nær dregur pólunum en þjappar saman svæðum við miðbaug.
Afleiðingin er sú að á Mercator-kortinu líta Grænland og Afríka út fyrir að vera álíka stór. Í raunveruleikanum er Afríka hins vegar fjórtán sinnum stærri en Grænland. Þá lítur Evrópa út fyrir að vera mun stærri en Suður-Ameríka, þótt hið gagnstæða sé rétt.
Talsmenn breytingarinnar segja þessa skekkju hafa viðhaldið euro-sentrískri heimsmynd og nýlenduhugsun, þar sem ríki á norðurhveli jarðar sýnast stærri og áhrifameiri en þau eru, á kostnað ríkja í Afríku, Suður-Ameríku og Suður-Asíu. Til marks um stærðina má í raun koma öllum Bandaríkjunum, Kína, Indlandi, Japan, Mexíkó og stórum hluta Evrópu fyrir innan landamæra Afríku.
„Vitrænt réttlæti“ í skólastofum
Nýja Equal Earth vörpunin, sem hönnuð var árið 2018, varðveitir rétt flatarmál landmassa á jörðinni á nákvæman hátt. Hún sýnir heiminn eins og hann er í raun, þótt hún breyti eilítið ytri lögun landa á jðrunum til að ná fram réttum hlutföllum.
Fulltrúar Afríkusambandsins fögnuðu niðurstöðunni og sögðu hana mikilvægt skref í átt að „vitrænu réttlæti“. Markmiðið sé að tryggja að komandi kynslóðir og skólabörn alist upp við rétta sýn á jörðina og raunverulegt vægi ríkja hennar.
Frakkland hefur þegar tilkynnt að franska utanríkisráðuneytið muni alfarið hætta notkun Mercator-kortsins í sínum gögnum. Breytingin nær eingöngu til almennra korta, skólabóka og opinberra miðla SÞ, en mun ekki hafa áhrif á sjó- eða flugleiðsögukort þar sem Mercator-vörpunin nýtist áfram best vegna eiginleika sinna.
Bandríkin kusu á móti þessum breytingum vegna þess að með nýja kortinu minnkar vægi Bandaríkjanna.
Athugasemdir