Kraftur, stuðningsfélag fyrir ungt fólk með krabbamein, krefst þess að stjórnvöld tryggi fulla niðurgreiðslu á frjósemisvarðveislu til að jafna aðgengi óháð efnahag í grein sem Ragnhildur Þóra Hafsteinsdóttir, hagsmuna- og fræðslustjóri Krafts, tók saman. Félagið bendir á að ófrjósemi vegna meðferðar sé stórt áhyggjuefni um 90 ungra einstaklinga sem greinast árlega og hefur Kraftur stofnað sérstakan frjósemissjóð til bráðabirgða.
Hvað verður um framtíðarmöguleikana á að eignast börn?
Á hverju ári greinast um það bil 90 ungir einstaklingar með krabbamein á Íslandi. Þetta er fólk sem er á viðkvæmum stað í lífinu að stíga sín fyrstu skref í námi, á vinnumarkaði, við húsnæðiskaup eða að stofna fjölskyldu. Ofan á þau gríðarlegu áföll og óvissu sem fylgja krabbameinsgreiningu bætist fljótlega við önnur erfið spurning: Hvað verður um framtíðarmöguleikana á að eignast börn?
Rannsóknir sýna að ófrjósemi og afleiðingar hennar eru á meðal stærstu áhyggjuefna ungs fólks eftir krabbameinsmeðferð, næst á eftir óttanum við að sjúkdómurinn taki sig upp á ný. Fyrstu niðurstöður úr lífsgæðarannsókn Krabbameinsfélagsins staðfesta að þörfum þessa hóps er ekki nægilega mætt í núverandi kerfi.
Fjárhagslegur þröskuldur á viðkvæmum tíma
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin skilgreinir það sem mannréttindi að fólk geti ákveðið hvort, hvenær og hversu mörg börn það eignast. Hvað frjósemisvarðveislu varðar er raunveruleikinn á Íslandi því miður sá að meðferðirnar eru dýrar. Þrátt fyrir að Sjúkratryggingar Íslands hafi aukið greiðsluþátttöku sína árið 2024 þarf ungt fólk enn að leggja út háar fjárhæðir á sama tíma og það glímir við alvarleg veikindi.
Það er óásættanlegt að sjúklingar þurfi undir mikilli tímapressu og álagi að velja á milli fjárhagslegs öryggis og möguleikans á að stofna fjölskyldu í framtíðinni. Upplýsingar og aðgengi að þessari þjónustu eiga ekki að ráðast af efnahag eða persónulegu baklandi einstaklinga.
Viðbrögð samfélagsins og kröfur um breytingar
Vegna þess að ákalli um fulla niðurgreiðslu ríkisins hefur ekki enn verið svarað, hefur stuðningsfélagið Kraftur gripið til eigin ráðstafana og stofnað sérstakan frjósemissjóð til að styðja við þá sem þurfa að standa straum af þessum kostnaði. Jafnframt hefur nýtt samstarf við Sjóvá leitt til þess að tryggingafélagið býður nú upp á vernd í sjúkdómatryggingu sinni sem endurgreiðir útlagðan kostnað vegna frjósemisvarðveislu fyrir krabbameinsmeðferð.
Þótt þessi einkaframtök og stuðningur séu dýrmæt breyta þau ekki þeirri staðreynd að batarekstur eftir krabbamein verður að vera heildrænn. Frjósemisvarðveisla á ekki að vera tilviljanakennd eða háð velvild sjóða, heldur staðlaður og sjálfsagður hluti af opinberri heilbrigðisþjónustu. Stjórnvöld verða að stíga fastar til jarðar, samræma verkferla innan heilbrigðiskerfisins og tryggja fulla niðurgreiðslu svo allir ungir krabbameinssjúklingar sitji við sama borð þegar kemur að framtíð þeirra og stofnun fjölskyldu, segir í grein Krafts.
