Frjósemisvarðveisla á að vera sjálfsögð réttindi en ekki lúxus

Kraftur, stuðn­ings­fé­lag fyrir ungt fólk með krabba­mein, krefst þess að stjórn­völd tryggi fulla nið­ur­greiðslu á frjó­sem­is­varð­veislu til að jafna aðgengi óháð efna­hag í grein sem Ragn­hildur Þóra Haf­steins­dóttir, hags­muna- og fræðslu­stjóri Krafts, tók saman. Félagið bendir á að ófrjó­semi vegna með­ferðar sé stórt áhyggju­efni um 90 ungra ein­stak­linga sem grein­ast árlega og hefur Kraftur stofnað sér­stakan frjó­sem­is­sjóð til bráða­birgða.

Hvað verður um framtíðarmöguleikana á að eignast börn?

Á hverju ári grein­ast um það bil 90 ungir ein­stak­lingar með krabba­mein á Íslandi. Þetta er fólk sem er á við­kvæmum stað í líf­inu að stíga sín fyrstu skref í námi, á vinnu­mark­aði, við hús­næð­is­kaup eða að stofna fjöl­skyldu. Ofan á þau gríð­ar­legu áföll og óvissu sem fylgja krabba­meins­grein­ingu bæt­ist fljót­lega við önnur erfið spurn­ing: Hvað verður um fram­tíð­ar­mögu­leik­ana á að eign­ast börn?

Rann­sóknir sýna að ófrjó­semi og afleið­ingar hennar eru á meðal stærstu áhyggju­efna ungs fólks eftir krabba­meins­með­ferð, næst á eftir ótt­anum við að sjúk­dóm­ur­inn taki sig upp á ný. Fyrstu nið­ur­stöður úr lífs­gæða­rann­sókn Krabba­meins­fé­lags­ins stað­festa að þörfum þessa hóps er ekki nægi­lega mætt í núver­andi kerfi.

Fjárhagslegur þröskuldur á viðkvæmum tíma

Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin skil­greinir það sem mann­rétt­indi að fólk geti ákveðið hvort, hvenær og hversu mörg börn það eign­ast. Hvað frjó­sem­is­varð­veislu varðar er raun­veru­leik­inn á Íslandi því miður sá að með­ferð­irnar eru dýrar. Þrátt fyrir að Sjúkra­trygg­ingar Íslands hafi aukið greiðslu­þátt­töku sína árið 2024 þarf ungt fólk enn að leggja út háar fjár­hæðir á sama tíma og það glímir við alvar­leg veik­indi.

Það er óásætt­an­legt að sjúk­lingar þurfi undir mik­illi tíma­pressu og álagi að velja á milli fjár­hags­legs öryggis og mögu­leik­ans á að stofna fjöl­skyldu í fram­tíð­inni. Upp­lýs­ingar og aðgengi að þess­ari þjón­ustu eiga ekki að ráð­ast af efna­hag eða per­sónu­legu bak­landi ein­stak­linga.

Viðbrögð samfélagsins og kröfur um breytingar

Vegna þess að ákalli um fulla nið­ur­greiðslu rík­is­ins hefur ekki enn verið svarað, hefur stuðn­ings­fé­lagið Kraftur gripið til eigin ráð­staf­ana og stofnað sér­stakan frjó­sem­is­sjóð til að styðja við þá sem þurfa að standa straum af þessum kostn­aði. Jafn­framt hefur nýtt sam­starf við Sjóvá leitt til þess að trygg­inga­fé­lagið býður nú upp á vernd í sjúk­dóma­trygg­ingu sinni sem end­ur­greiðir útlagðan kostnað vegna frjó­sem­is­varð­veislu fyrir krabba­meins­með­ferð.

Þótt þessi einka­fram­tök og stuðn­ingur séu dýr­mæt breyta þau ekki þeirri stað­reynd að bata­rekstur eftir krabba­mein verður að vera heild­rænn. Frjó­sem­is­varð­veisla á ekki að vera til­vilj­ana­kennd eða háð vel­vild sjóða, heldur staðl­aður og sjálf­sagður hluti af opin­berri heil­brigð­is­þjón­ustu. Stjórn­völd verða að stíga fastar til jarðar, sam­ræma verk­ferla innan heil­brigð­is­kerf­is­ins og tryggja fulla nið­ur­greiðslu svo allir ungir krabba­meins­sjúk­lingar sitji við sama borð þegar kemur að fram­tíð þeirra og stofnun fjöl­skyldu, segir í grein Krafts.