Var í fullri vinnu við að fela kynferðisofbeldið

*TW*Trigger Warning/*VV*varúð váhrif

Hrönn Ólöf Guðmundsdóttir er ein þeirra kvenna sem komið hefur fram með sögu sína undir myllumerkinu #whyididntreport, eða ástæða þess að ég kærði ekki. Stutta svarið við spurningunni í hennar tilfelli er: „Af því að hann var kærastinn minn.“

„Þegar ég var 16 ára byrj­aði ég með strák sem var einu ári eldri en ég. Mér fannst hann æðis­legur. Fljót­lega fór hann að beita mig and­legu ofbeldi, svo bætt­ist lík­am­legt ofbeldi við og því næst nauðg­anir eftir að hann hafði barið mig eða rifið mig niður and­lega. Þetta gerði hann þegar ég var sem minnst and­lega og hann mestur, að hans mati. Nauðg­unin var eins og punktur yfir i-ið, stjarna á jóla­tré­stopp­inn, sultan á pönnu­kök­una, kirsu­berið ofan á ban­anasplittið. Þannig lagði hann loka­hönd á ofbeld­is­verk sín. Við vorum saman í tæp þrjú ár og þessi tími er í mik­illi móðu. Ég hef enga tölu á því hve oft hann nauðg­aði mér,“ segir Hrönn sem í dag er 47 ára og búsett í Banda­ríkj­unum. Hún starfar sem sölu­að­ili, er gift Banda­ríkja­manni og á þrjá syni.

Hún sagði engum frá, kærði ekki og segir ástæðu þess marg­þætta. „Aug­ljós­asta ástæðan er sú að hann var kærast­inn minn, maður kærir jú ekki kærast­ann sinn fyrir nauðgun, eða hvað? Á þessum tíma sá ég ekki nauðg­an­irnar sem nauðgun heldur part af öllu hinu en við stund­uðum kyn­líf inn á milli nauð­gana. Einnig er stórt og flókið skref að kæra kærast­ann sinn fyrir nauðgun. Ég var í raun í fullri vinnu við að fela fyrir fjöl­skyldu minni og vinum hvernig hann kom fram við mig. Það liðu mörg ár þar til ég sagði ein­hverjum frá kyn­ferð­is­of­beld­inu, það datt bara út úr mér þegar ég var að tala um að hann hefði barið mig.“

„Nei, ekki aftur!“
Þetta var ekki í fyrsta sinn sem Hrönn varð fyrir kyn­ferð­is­of­beldi. Í minn­ing­unni finnst henni eins og hún hafi verið áreitt kyn­ferð­is­lega öll ung­lings­árin og árin frá þrettán til fimmtán ára hafi verið sér­stak­lega erfið. „Það voru alltaf ein­hverjir karlar að stoppa og bjóða manni far og einu sinni var ég að ganga heim úr búð­inni þegar ein­hver hálf­viti gekk í humátt á eftir mér og káf­aði á rass­inum á mér þegar hann gekk fram hjá. Hann sagði ekk­ert, leit glott­andi framan í mig og hélt svo bara áfram. Ég var miður mín, fannst ég skítug eftir þessa rassa­stroku og spáði mikið í hvort ég hefði gert eitt­hvað til að bjóða upp á þetta.

Þegar ég var þrettán eða fjórtán ára réðst karl­kynsst­urtu­vörður á mig þar sem ég beið ein frammi í and­dyri leik­fimi­húss­ins meðan kven­kynsst­urtu­vörð­ur­inn fór inn í leik­fimisal­inn til að biðja um leyfi fyrir mig í leik­fimi vegna veik­inda. Hann stökk á mig, ýtti mér út í horn og þrýsti sér að mér á meðan að hann þukl­aði á brjóst­unum á mér og reyndi að troða tung­unni á sér upp í mig á meðan ég reyndi að ýta honum frá mér. Í þetta skipti sagði ég strax frá, fyrst vin­konu minni. Hún, flestir kenn­arar, skóla­stjóri og for­eldrar mínir stóðu við bakið á mér. Ég lagði fram kæru en upp­lifði mikla nið­ur­læg­ingu við yfir­heyrslur. Lög­reglu­full­trú­inn reyndi að gera sem minnst úr mál­inu. Til dæmis sagði ég þrá­spurð að hann hefði reynt að troða tung­unni á sér inn í munn­inn á mér en lög­reglu­full­trú­inn sagði stöðugt: „Hann reyndi að kyssa þig?“ Að lokum sagði ég: Nei, þetta er ekki það sama! En ég veit ekki hvað hann skrif­aði að lokum í skýrsl­una. Lög­reglan neit­aði síðan að halda kærunni til streitu, hann væri fjöl­skyldu­maður og hefði ekki verið ásak­aður um svona áður. Og þar sem hann var fjöl­skyldu­maður mátti ekki valda honum óþæg­indum. Ég man hvað ég dofn­aði upp þegar aum­ingja pabbi sagði mér frétt­irnar, því­líkur van­máttur sem við upp­lifðum. Seinna komst ég að því að þessi maður hefði beitt stúlkur og ungar konur kyn­ferð­is­of­beldi um ára­bil. Þessi reynsla mín við að kæra kyn­ferð­is­of­beldi varð því ekki beint hvetj­andi til að kæra kyn­ferð­is­brot síðar á lífs­leið­inni,“ segir Hrönn.

Nokkru síðar var hún að vinna í sjoppu og var búin að loka þegar eig­and­inn kall­aði á hana inn á skrif­stofu til sín þar sem hann var að horfa á klám og bauð henni að horfa með sér. „Ég spennt­ist upp og hugs­aði strax: Nei, ekki aftur. Og nú mun eng­inn heyra í mér. Ég neit­aði og steig út úr skrif­stof­unni til að auka bilið sem var á milli okkar, sagð­ist ætla að hringja í pabba og biðja hann að sækja mig. Þá kom fát á hann og hann sagð­ist geta keyrt mig heim. „Beint heim,“ sagði ég ákveðin og hann sam­þykkti það. Á leið­inni heim sagði ég honum að ef að ég frétti að hann hafi snert ein­hverja af hinum stelp­unum myndi ég kæra hann, ég sagði honum líka að ég myndi segja for­eldrum mínum frá þessu, sem ég og gerði.“

Hrönn Ólöf Guð­munds­dóttir er ein þeirra kvenna sem komið hefur fram með sögu sína undir myllu­merk­inu #whyididntreport. Myndir eru úr einka­safni.

Skamm­að­ist sín fyrir afleið­ing­arnar
Hrönn glímdi lengi við afleið­ingar alls ofbeld­is­ins og seg­ist oft hafa spurt sig þeirrar spurn­ingar hver hún væri ef þetta hefði ekki gerst. „Eftir að sturtu­vörð­ur­inn réðst á mig átti ég erfitt með að umgang­ast menn í langan tíma á eftir, sér­stak­lega eldri menn, þar á meðal afana mína sem voru á svip­uðum aldri og karl­inn. Ég grét og skamm­að­ist mín í laumi fyrir hvernig mér leið þegar þeir föðm­uðu mig, hvað þá ef þeir kysstu mig á kinn­ina, ég var með rosa­legt sam­visku­bit yfir líðan minni. Mér fannst eins og að ég hlyti að vera að gera eitt­hvað rangt, ég meina af hverju voru allir þessir menn að nálg­ast mig kyn­ferð­is­lega? Ung­lingar ganga í gegnum nógu miklar breyt­ingar, bæði and­lega og lík­am­lega, og þetta rugl­aði mig alveg. Kynlíf á að vera fal­legt. Til að virki­lega geta notið kyn­lífs þarft þú að geta slakað á, opnað alla þína vit­und, drukkið í þig það sem er verið að gefa þér og geta gefið á móti af heilum hug, engin höft, bara njóta og gefa. Fyrr­ver­andi kærast­inn eyði­lagði það fyrir mér í langan tíma. Ég er með áfallastreituröskun út af honum, fyrstu árin á eftir þurfti stundum ekki mikið til að slá mig út af lag­inu; lykt, hljóð, lag og stundum átt­aði ég mig ekki einu sinni á því hvað var að ger­ast.“

Hrönn hefur í gegnum tíð­ina leitað sér marg­vís­legrar hjálpar bæði hjá sér­fræð­ingum og með því að fá útrás með hreyf­ingu. Hennar besta með­ferð hefur þó verið að tala um það sem gerð­ist og fela ekki hlut­ina.

Skil hræðsl­una
Þegar talið snýst að umræð­unni sem skap­ast hefur í kringum mál Brett Kavan­augh og þeim sem hafa snú­ist honum til varnar segir Hrönn að þetta lýsi því vel hvað allt sé rotið. „Allt of margt valda­mikið fólk er til­búið til að líta í hina átt­ina. Mér finnst Christine Blasey Ford mjög hug­rökk, margar konur hefðu bara bitið í tung­una á sér en hún steig fram vit­andi um það hvað gat beðið hennar. Þótt sögur okkar séu ólíkar á ég auð­velt með að setja mig í hennar spor, ég skil hræðsl­una. Það gerir mig sorg­mædda hvað mörgum finnst þetta lítið mál, hvað fáir gera sér grein fyrir hversu stórt vanda­málið er. En ég held að hlut­irnir séu að hreyfast hægt í rétta átt, bæði konur og karlar eru farin að láta heyra meira í sér. Við megum ekki gef­ast upp, sögur okkar skipta máli og halda athygli fólks á þessu við­kvæma máli,“ segir Hrönn og hún er með skila­boð til þolenda og aðstand­enda þeirra. „Til þeirra sem hafa orðið fyrir kyn­ferð­is­broti og hafa ekki haft kjark til að segja frá því vegna þess að þau skamm­ast sín: Ekki skamm­ast þín, þú gerðir ekk­ert rangt, þú áttir þetta ekki skilið. Við aðstand­endur vil ég segja: Ekki brjóta ykkur niður með sam­visku­biti yfir því að hafa ekk­ert vitað. Það fór mikil vinna í það hjá mér að fela það sem var í gangi og því skilj­an­legt að eng­inn vissi neitt.“

Hún hefur reynslu af því hversu erfitt er að koma sér ofbeld­is­sam­bandi og skilur vel aðrar konur í sömu stöðu. „Það skiptir engu máli hvernig ofbeld­inu er háttað, maður væri ekki í sam­band­inu til að byrja með ef maður bæri ekki ein­hverjar góðar til­finn­ingar til brota­manns­ins. Ég fór til dæmis oft frá kærasta mínum en kom alltaf til baka. Einn dag­inn þegar að ég var alveg búin að fá nóg en fann samt ekki styrk hjá mér til þess að slíta sam­band­inu fann ég lausn sem virk­aði fyrir mig. Ég gaf honum eins mán­aðar upp­sagn­ar­frest. Já, þetta hljómar hálf­kjána­lega en þetta virk­aði. Þennan mánuð not­aði ég til að slíta mig frá honum til­finn­inga­lega séð, ég varð sterk­ari og sterk­ari með hverjum deg­inum og þegar mán­uð­ur­inn var lið­inn sagði ég honum rólega að taka dótið sitt, tím­inn væri liðin, við værum hætt sam­ann. Hann reyndi að tala mig til en fann að ég var ákveðin og fór.“

Hrönn seg­ist hafa hugsað sig um áður en hún sam­þykkti að ræða opin­skátt um reynslu sína við Mannlíf. „Ég vildi það ekki án þess að tala fyrst við syni mína, eig­in­mann, for­eldra og systk­ini. Þau voru hins vegar öll hvetj­andi og vildu að ég gerði það sem mér þætti best. Í sam­tali við tví­tugan son minn sagði ég meðal ann­ars að ég myndi ekki vilja að við­talið kæmi sér illa fyrir fyrr­ver­andi kærast­ann ef fólk átt­aði sig á því hver hann væri. En sonur minn svar­aði að mestu máli skipti að ég væri sátt við að opna mig og kannski gæti saga mín hjálpað öðrum. Aðrir í fjöl­skyld­unni tóku undir þetta og mamma sagði meðal ann­ars: „Ekki hugs­aði hann um þig og þína líðan á þessum tíma.“ Bara það að ég skuli vera að hugsa um hvernig svona frá­sögn kemur út fyrir ger­and­ann segir svo mikið um hvað þolendur geta verið hálf­brengl­aðir í koll­inum eftir svona reynslu.“

Eftir að núver­andi Banda­ríkja­for­seti spurði hvers vegna Dr. Christine Blasey Ford hefði ekki kært kyn­ferð­is­of­beldið sem hún varð fyrir af hendi Brett Kavan­augh á háskóla­ár­unum stigu fjöl­margir fram henni til stuðn­ings undir myllu­merk­inu #whyididntreport og útskýrðu hvers vegna þau kærðu ekki. Auk Hrannar deildu Bryn­hildur Yrsa Valkyrja Guð­munds­dóttir og Sigrún Braga­dóttir sínum ástæðum með les­endum Mannlífs.