Alma Möller landlæknir hefur áhyggjur af tölum sem gefa til kynna fjölgun sjálfsvíga í kórónuveirufaldrinum. Þeim áhyggjum deilir hún með mörgum þeim stofnunum og samtökum sem vinna með sjálfsvíg og sjálfsskaða. Ýmis teikn eru uppi um sorglega stöðu þeirra sem glíma við geðræn vandamál á Covid-tímum. Opinberlega ríkir þó þögn um þessa stöðu og virðast yfirvöld telja að með opinni umræði stækki þetta vandamálið sem er upp á líf eða dauða.
Þetta kemur fram í fundargerð landlæknis sem unnin var á skyndifundi embættisins með fjölda stofnana og samtaka sem starfa í málaflokknum. Fundurinn var haldinn í heilbrigðisráðuneytinu og tilefnið voru skelfilegar tölur ríkislögreglustjóra.
Vísbendingar eru um að sjálfsvígstilfellum hér á landi hafi fjölgað um 67 prósent frá því í fyrra. Tölur gefa til kynna að fleiri hafi mögulega fallið fyrir eigin hendi í kórónuveirufaldrinum heldur en úr Covid-19. Vísbendingarnar má finna í bráðabirgðatölum ríkislögreglustjóra sem liggja nú til meðferðar hjá Ölmu og hennar starfsfólki.
Hlutfallið á mögulega eftir að breytast hjá embætti landlæknis því nú fer í hönd tímafrekt ferli til staðfestingar dánameina þeirra einstaklinga sem lögreglan hefur skráð hjá sér sem sjálfsvíg. Hafa ber í huga að um bráðabirgðatölfræði er að ræða en hún gefur engu að síður alvarlega mynd.
Tölur lögreglunnar sýna að það hafa 30 einstaklingar svipt sig lífi í ár, á meðan þeir voru 18 talsins samkvæmt skráningu lögreglu á sama tíma í fyrra. Það er aukning um 12 látna, eða því sem nemur 67 prósenta aukningu, sem er tveimur fleiri en látist hafa úr Covid-19 hérlendis í faraldrinum. Sé horft til ársins 2018 til samanburðar þá höfðu 22 fallið fyrir eigin hendi á sama tímapunkti, sem er 36 prósentum minna en í ár.
Sjá meira hér: Skelfilegar tölur lögreglu – Sjálfsvígum snarfjölgar í covid-faraldri.
Í fundargerð landlæknis má sjá að sumarið hafi verið erilsamt hjá þeim sem sinna þjónustu er tengjast sjálfsvígum og sjálfsskaða. Því hafi verið full ástæða til að kalla til skyndifundarins í ráðuneytinu til að fara yfir stöðuna og skipuleggja viðbrögð.
Það eru ekki aðeins tölur ríkisslögreglustjóra sem eru áhyggjuefni. Líkt og Mannlíf hefur greint frá hefur þeim fjölgað um ríflega helming frá því í fyrra tilfellunum þar sem fólk með sjálfsvígshugsanir leitar til Píeta samtakanna. Aukningin nemur raunar 121 prósenti. Framkvæmdastjóri samtakanna segir skýrar vísbendingar uppi um fjölgun sjálfsvíga.
Þá voru sjálfsvígsviðtölin hjá Píeta samtökunum 310 talsins í síðasta mánuði á meðan þau voru 140 talsins á sama tíma í fyrra. Samtökin sinna forvarnarstarfi gegn sjálfsvígum og sjálfsskaða. Kristín Ólafsdóttir, framkvæmdastjóri Píeta samtakanna, hefur miklar áhyggjur. „Hjá okkur merkjum við gífurlega aukningu og við höfum að sjálfsögðu miklar áhyggjur. Það blasir við. Það er alveg óhætt að fullyrða það að okkur er að líða verr núna en undanfarið. Tölur gefa það klárlega til kynna,“ sagði Kristín í samtali við Mannlíf.
Hjá Rauða Krossinum, sem starfrækir hjálparsímann 1717, hefur orðið aukning á símtölum og netspjalli er varðar sjálfsvígshættu. Þeim hefur fjölgað um 100 miðað við sama tíma í fyrra. Flest sjálfsvígssamtölin eru frá körlum 26-35 ára og stúlkum 18 ára og yngri samkvæmt fundargerð Landlæknis.
Hjá Berginu var fjöldi viðtala tekin við ungmenni í sumar og rætt við þau um sjálfsvígshugsanir. Kom þar í ljós að sex prósenta aukning hefur orðið hjá ungu fólki sem svarar þau játandi að hafa hugleitt sjálfsvíg. Það eru ríflega 70 ungmenni sem það hafa gert þetta Covid-sumarið.
Hjá Geðhjálp varð 100 prósenta aukning á nýtingu ráðgjafar sem bætti í fjarþjónustu sína í samkomubanninu og fjölgaði ráðgjöfum. Á bráðaþjónustu geðdeildar Landspítalans varð einnig aukning í faraldrinum, í samanburði við árið í fyrra. Ætlunin var að loka þar legudeildinni í sumar en við það var hætt vegna anna í faraldrinum.
Aðrar stofnanir eða hjálparsamtök í málaflokknum hafa ýmist ekki merkt aukningu eða eiga eftir að taka saman tölfræði yfir Covid-tímabilið. Mannlíf óskaði eftir viðbrögðum frá landlæknisembættinu vegna málsins en þaðan fengust engin svör.
Fólk með sjálfsvígshugsanir er minnt á Hjálparsíma Rauða krossins, 1717, og netspjallið. Þjálfaðir og reynslumiklir sjálfboðaliðar á öllum aldri svara þeim símtölum og spjöllum sem berast. Fullum trúnaði er heitið, númerið er ókeypis og opið allan sólarhringinn.
Píeta samtökin bjóða einnig upp á þjónustu í síma 552-2218 fyrir fólk í sjálfsvígshættu og með sjálfsskaðahegðun. Númerið er opið allan sólarhringinn.
Þá er einnig hægt að ná netspjalli við hjúkrunarfræðinga í gegnum vefinn heilsuvera.is.
Áðurnefndur fundur var haldinn í heilbrigðisráðuneytinu 2. september og hér er listi fyrir fundamenn:
Fyrir hönd Rauða krossins, 1717: Elfa Dögg S. Leifsdóttir.
Fyrir hönd Bergsins Headspace: Sigurþóra Bergsdóttir.
Fyrir hönd Geðhjálpar: Grímur Atlason.
Fyrir hönd Hugarafls: Auður Axelsdóttir.
Fyrir hönd Píeta: Krístin Ólafsdóttir.
Fyrir hönd Sorgarmiðstöðvar: Guðrún Jóna Guðlaugsdóttir.
Fyrir hönd geðeildar LSH: Berglind Guðmundsdóttir og Þórgunnur Ársælsdóttir.
Fyrir hönd geðheilsuteyma: Hrönn Harðardóttir.
Fyrir hönd geðdeildar SAk: Helgi Garðar Garðarsson.
Fyrir hönd Þróunarmiðstöðvar íslenskrar heilsugæslu: Agnes Agnarsdóttir.
Frá embætti landlæknis mættu Salbjörg Bjarnadóttir, Kjartan Hreinn Njálsson, Hildur Guðný Ásgeirsdóttir og Alma Möller.
Frá heilbrigðisráðuneyti mætti Ingibjörg Sveinsdóttir.
Athugasemdir