„Það er mér afar þungbært að aðstandendur verksins vilji sölsa undir sig hugmynd mína og gera lítið úr og breyta hugverki mínu. En það er ótækt að vinna með aðstandendum þegar svona er farið að.
Það verður að ná sáttum og allra fyrsta skrefið í því er að stjórn heimskautsgerðisins viðurkenni skýlaust að þarna er um mitt höfundarverk að ræða og að virða beri höfunda- og sæmdarrétt minn. Við eigum jú sameiginlegt markmið, og það er að verkið rísi fullklárað.“
Í frétt á MBL árið 2004 var gerð skil á hugmyndinni. Þar segir:
„Hugmyndin er u.þ.b. sex ára gömul, er Erlingur Thoroddsen, hótelstjóri á Hótel Norðurljósum, fór að velta fyrir sér hvernig hægt væri að fanga sólarljósið á þessum sérstæða stað, þar sem sjóndeildarhringurinn er hreinn í 360°. Hann reifaði þessi mál við nokkra listamenn og Haukur Halldórsson fékk strax áhuga og kom norður á Raufarhöfn til að skoða aðstæður. Melrakkaásinn ofan við þorpið var eins og sniðinn fyrir hugmyndina. Þeir Erlingur og Haukur skiptust á hugmyndum í nokkur ár. Haukur gerði nokkur líkön og skissur, þar til þeir voru orðnir ásáttir um hvað hugmyndin ætti að ganga langt.“
Heimskautagerðið – Hluti af tímabilum goðanna
Heimskautsgerðið er um 50 metrar í þvermál, 6 metra há hlið vísa til höfuðáttanna. Í miðju hringsins er 10 metra há súla á fjórum stöplum, sem áform eru uppi um að skarti kristaltoppi sem brýtur sólarljósið og varpar geislum sólar um allt Gerðið. Fjórir skúlptúrar eru inní Gerðinu hvert með sínu sniði. Pólstjörnubendir sem vísar á Pólstjörnuna. Hásæti sólar þar sem birtan í ákveðinni stöðu boðar sumarkomu. Geislakór er rými á milli hárra stöpla þar sem hægt verður að setjast niður, tæma hugann og endurnýja orku sína. Altari elds og vatns sem virkjar frumkraftana.
Inn í Gerðinu verður árhringur dverga, steinar sem hver um sig tákna ákveðinn dverg. Þessir dvergar eru alls 72 talsins og er getið í íslenskum fornbókmenntum. Með þeim fjölda á hver dvergur sitt „vik“ í árinu, ef miðað er við 5 daga viku. Með því að tengja nöfn dverganna við árstíðir, eins og til dæmis nafnið Vetrarfaðir á fyrsta vetrardag þá ganga nöfnin upp eftir því hvar í árinu þeir lenda sem myndar 72 vikur.
Árhringur dverga er þannig orðinn einskonar almanak, þar sem hver dvergur ræður 5 dögum. Til dæmis Várkaldur í viku vors, Bjartur í viku sumars þegar nætur eru bjartar og Dvalinn í haustviku þegar allt leggst í dvala fyrir veturinn. Enginn hefur getað útskýrt tilurð eða hlutverk dverganna í Völuspá nema þeirra Austra, Vestra, Norðra og Suðra, sem halda uppi himninum.
Í hugmyndafræði Heimskautsgerðisins hefur öllum dvergum verið gefið hlutverk og þeir verið persónugerðir. Þannig er hægt að tengja dvergana við afmælisdaga og mynda tengsl við þá. Dvergarnir eru svo hluti af tímabilum goðanna sem eru gömlu mánuðirnir. Þegar á árið er litið sést að það eru 6 dvergar sem tilheyra hverjum (gamla) mánuði og hver mánuður tilheyrir ákveðnu goði.
Hliðin, Austri, Vestri, Norðri og Suðri, á milli stöplanna vísa mót höfuðáttunum, þannig að miðnætursólin sést frá suðurhliði gegnum miðsúlu og norðurhlið, á sama hátt og sólarupprás sést frá vesturhliði í gegn um miðsúlu og austurhlið. Samspil ljóss og skugga sýnir eyktamörkin.
Heimskautsgerðið er 50 km frá Kópaskeri, 54 km frá Þórhöfn og 154 km frá Húsavík. Hér má sjá leiðina.
Verkið er byggt á líkani og teikningum frá mér
Haukur L. Halldórsson, höfundur að Heimskautsgerðinu á Raufarhöfn, tjáir sig í fyrsta sinn um deilur um höfundar- og sæmdarrétt á verkinu í opnu bréfi.
Nú, í byrjun árs 2022 er ég í ákaflega undarlegri stöðu gagnvart hugmynd minni að Heimskautsgerðinu sem er að rísa við Raufarhöfn. Sú hugmynd tók á sig mynd þegar ég var að gera líkan að Edduheimum í kringum árið 2003.
Líkanið var gert í Straumi þar sem ég var með vinnustofu, en við Sverrir Örn Sigurjónsson vinur minn mynduðum saman Víkingahringinn ehf. á þessum sömu árum.
Líkanið var um 10fm með öllum þeim útskýringum, nöfnum og tengingum milli heima sem ég gat upphugsað eftir að hafa lesið skrif Snorra, vitanlega hið mikla kvæði Völuspá og rit annarra því tengdu. Þetta er efniviður sem mér hefur verið hugleikinn alla mína starfstíð.
Haukur við líkan sem hann gerði af víkingaþorpi frá 2002 (þarna er þessi hugsun með hlið í höfuð áttir, eins og vé. Mynd: Gunnar Halldórsson
Morgunblað birti umfjöllun þann 5. desember s.l. þar sem blaðamaður talar við dóttur mína Gunnhildi Hauksdóttur og við Guðnýju Hrund Karlsdóttur, sem veitir félagi um Heimskautgerðið formennsku. Þar lætur sú síðarnefnda í veðri vaka þáttur minn sé minniháttar. Að stjórn hafi ítrekað reynt að leita sátta og hafi þurft að kalla til verkfræðinga og aðra hönnuði svo verkið gæti orðið að veruleika, og vilja þess vegna ekki samþykkja að ég sé höfundur verksins, og virðist vilja gera lítið úr hugverki mínu.
Ég vil árétta að verkið er byggt á líkani og teikningum frá mér, er mitt hugverk og það hefur aldrei staðið á mér að veita ráðgjöf um verkið. Það hefur hinsvegar aldrei verið haft samband við mig.
Heimildir:
Kjarninn. Slóð.
Mbl. Slóð.
Athugasemdir