Krafturinn í því að vera loksins séð

Tóma­rúmið í æsk­unni: Af hverju við áttum okkur ekki á dýpt eigin áfalla.

Þegar við fetum veg­inn í átt að heilun eftir erf­iða æsku rek­umst við oft á stóra hindrun: Við eigum í erf­ið­leikum með að átta okkur á raun­veru­legri dýpt þess skaða sem ofbeldi, van­virkni, svik og eitruð fjöl­skyldu­menn­ing hafa valdið okkur. Spyrja má hvers vegna það sé svona erfitt að átta sig á eigin sárs­auka. Kenn­ingar sér­fræð­inga um það eru nokkrar.

Í fyrsta lagi er talað um að við höfum ekk­ert heil­brigt við­mið. Við höfum aldrei upp­lifað heil­brigt upp­eldi eða skil­yrð­is­lausa ást, svo van­virknin verður okkar eðli­lega ástand. Grunn­rann­sóknir á tengsla­myndun á vett­vangi NCBI PMC Childhood Attachment sýna að erfið æska skemmir hæfi­leika okkar til að skilja eigin til­finn­ingar og lík­am­leg merki. Þegar þetta mynstur er það eina sem barn þekkir verður það sjálf­gefið við­mið ein­stak­lings­ins fyrir lífið.

Við dveljum meira í hug­anum og aftengj­umst. Við erum ekki full­kom­lega til staðar í lík­ama okkar til að finna fyrir sárs­auk­anum. Þess í stað dveljum við í höfð­inu, veltum hlut­unum fyrir okkur og færum rök fyrir þeim. Rann­sóknir sem birtar eru á MDPI Trauma and Dissociation stað­festa að afteng­ing (dissociation) virkar sem varn­ar­kerfi tauga­kerf­is­ins. Hún bælir til­finn­inga­lega stjórnun en ýtir á sama tíma undir djúpa, innri skömm.

Enginn í kjarna­fjöl­skyld­unni eða stór­fjöl­skyld­unni er með­vit­aður eða sýnir sitt rétta sjálf. Allir við­halda sömu blekk­ing­unni. Þegar van­virka fjöl­skyldu­kerfið afneitar raun­veru­leik­anum neyð­ist barnið til að búa til falska sjálfs­mynd til að lifa af, sem rann­sakað er í grein­inni PMC Role of Attachment Style.

Stærsta ástæðan getur þó hins vegar verið að fólk sem glímir við þessa reynslu hafi í raun­inni aldrei haft heil­brigða mann­eskju sem speglar raun­veru­leik­ann og sýnir hvernig saga okkar og fjöl­skyldu­mynstur blasir við utan­að­kom­andi aðila.

Óþægilegur sannleikur og ný sýn

Sér­fræð­ingar lýsa þessu oft þannig að fólk sem elst upp við þessar aðstæður upp­lifir sig í tóma­rúmi, í ákveð­inni kúlu þar til ein­hver kemur og stendur á henni.

Að skoða lífið út frá annarri mann­eskju í fyrsta skipti getur verið flókið og jafn­vel valdið miklum óþæg­indum. Að vera „séð“ í fyrsta skipti er fram­andi upp­lifun. En smám saman, eftir því sem manni líður betur og örugg­ari í tveggja manna tali, fer raun­veru­leik­inn að síast inn.

Innan áfalla­fræða og sam­kvæmt hinni þekktu bók Bessel van der Kolk - The Body Keeps the Score er lögð rík áhersla á að lík­am­inn fest­ist í við­bragðs­stöðu flótta eða að frjósa (flight and freeze). Fagleg, utan­að­kom­andi og örugg speglun (trauma-infor­med validation) er oft eina leiðin til að rjúfa þessa vörn svo ein­stak­ling­ur­inn þori loks­ins að finna það sem hann finnur og vita það sem hann raun­veru­lega veit.