Mikil breyting varð á framkvæmd heræfingarinnar Norður-Víkingur í ár þegar bandarísk herskip og loftför lögðu í fyrsta sinn ekkert til sjálfrar kafbátaleitaræfingarinnar, sem sögð er krúnudjásn æfingarinnar. Bandaríkjamenn hafa leitt æfinguna allt frá árinu 2006, en hún byggir á 75 ára gömlum varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna.

Í stað Bandaríkjanna voru það Kanada, Belgía, Frakkland og Þýskaland sem eltu kafbáta við Íslandsstrendur ásamt íslenskum viðbragðsaðilum. Fjarvera Bandaríkjanna hefur vakið athygli og viðbrögð, meðal annars hjá Illuga Jökulssyni rithöfundi og fjölmiðlamanni, sem tjáði sig um málið á opinberri síðu sinni.

„Því verður samt ekki á móti mælt að æfingin Norður-Víkingur gengur út á að æfa varnir Íslands gegn utanaðkomandi ógn. Í því ljósi er merkilegt að Bandaríkjamenn nenntu ekki að taka þátt í ár og hafa greinilega ekki einu sinni nennt að segja félögum sínum í NATÓ hvers vegna þau væru ekki með,“ skrifar Illugi. Hann bætir því við að í ljósi þess að margir telji varnarsamninginn fullnægjandi vörn, sýni þetta fram á breytta tíma. „Það er ljóst að við verðum að vera tilbúin með plan B hvað snertir varnir Íslands. Mér dettur til dæmis í hug hvort ekki væri vænlegt að sækja bara um aðild að Evrópusambandinu.“

Draga úr viðbúnaði í Evrópu

Martin O'Donnell ofursti, háttsettur talsmaður NATO, staðfesti í samtali við Vísi að Bandaríkin hefðu ekki verið með neinar flugvélar eða skip í Norður-Víkingi í ár. Hann kvaðst ekki geta svarað fyrir ástæður þess og vísaði á Bandaríkjastjórn. O'Donnell lagði þó áherslu á að Bandaríkjamenn hefðu tekið þátt í öðrum, smærri hliðaræfingum í kringum Norður-Víking, svo sem tjaldbúðahönnun og viðgerðum á Keflavíkurflugvelli. Telur hann breytinguna sýna „sterkari Evrópu núna og sterkara NATO.“

Breytt þátttaka fellur hins vegar að stærra samhengi. Ríkisstjórn Donalds Trump í Bandaríkjunum gaf út í sumar að hún hygðist draga úr hernaðarlegu framlagi til NATO í Evrópu og herja á aðildarríki að leggja meira fé til varnarmála. Sem liður í því sendi Bandaríkjastjórn nýverið spurningalista til aðildarríkjanna, þar á meðal Íslands, þar sem spurt er út í stuðning við utanríkisstefnu Bandaríkjanna og kaup á bandarískum hergögnum. Utanríkisráðuneytið hefur ekki gefið upp hvort listanum hafi verið svarað en lýsti því yfir að varnaræfingin sjálf hefði lukkast vel í samtali við Vísi.