Þátttaka Magnúsar Hlyns Hreiðarssonar, fréttamanns RÚV, í auglýsingu fyrir jólatónleikana Vitringana 3 hefur vakið umræðu um mörkin milli starfa fréttamanna og þátttöku þeirra í auglýsingum.
Í auglýsingunni leikur Magnús Hlynur sjálfan sig í hlutverki fréttamanns. Vitringana 3 standa þeir Eyþór Ingi Gunnlaugsson, Friðrik Ómar Hjörleifsson og Jógvan Hansen fyrir.
Umræða hefur skapast á samfélagsmiðlum um hvort þátttaka starfandi fréttamanns í auglýsingu geti skapað hagsmunaárekstra eða haft áhrif á trúverðugleika hans.
Magnús Hlynur vildi ekki veita Mannlífi viðtal vegna málsins og vísaði á Heiðar Örn Sigurfinnsson, fréttastjóra RÚV.
Heiðar sagði í skriflegu svari að leyfi hefði verið veitt fyrir þátttökunni en misskilningur hefði komið upp um tímasetningu birtingar auglýsingarinnar.
„Í þessu tilfelli sem þú vísar til var gefið leyfi fyrir misskilning um tímasetningar. Það var misskilningur um það hvenær þetta átti að birtast. Ef fólk er á tímabundnum samningum getur það skipt máli,“ sagði Heiðar.
Hann vildi ekki svara því hvort almenn regla hjá RÚV væri sú að fréttamenn mættu ekki koma fram í auglýsingum.
Sigríður Dögg Auðunsdóttir, formaður Blaðamannafélags Íslands, vildi ekki taka sérstaka afstöðu til þess hvort fréttamenn ættu að koma fram í auglýsingum fyrir fyrirtæki en vísaði til siðareglna félagsins í heild sinni.
Óvissa um áframhaldandi störf
Greint var frá uppsögnum og öðrum hagræðingaraðgerðum hjá RÚV í gær. Aðspurður um framtíð Magnúsar Hlyns hjá miðlinum sagði Heiðar að hún væri enn óljós.
„Það eru samtöl í gangi við hann um hvort það verður framhald og þá á hvaða formi en það liggur ekkert fyrir ennþá,“ sagði Heiðar.
Varar við óhóflegum kröfum
Mannlíf leitaði einnig álits Henrys Alexanders Henryssonar á málinu. Hann segir að þátttaka fréttamanna í auglýsingum geti fallið á grátt svæði og að meta þurfi hvert tilvik fyrir sig.
„Mér sýnist þannig að það dæmi sem núna er í umræðunni vera á svokölluðu gráu svæði fremur en augljóslega ámælisvert,“ segir Henry.
Hann bendir á að mikilvægt sé að líta til þess hvaða hagsmunir séu undir og hvers konar vara eða þjónusta sé auglýst. Annað eigi til dæmis við þegar um skemmtiefni sé að ræða en þegar fréttamaður nýti trúverðugleika sinn til að kynna umdeilda eða skaðlega vöru.
Henry telur þátttöku Magnúsar Hlyns ekki hafa farið yfir siðferðileg mörk.
Hann varar jafnframt við því að gera óhóflegar siðferðiskröfur og gagnrýna hvert tilvik með sama þunga. Stöðug hneykslan geti gert almenning ónæmari fyrir þeim málum þar sem raunveruleg ástæða sé til að grípa inn í.
Trúverðugleiki lykilatriði
Henry segir umræðuna þó mikilvæga enda séu fáar starfsstéttir jafn háðar trúverðugleika og fréttamenn.
„Án trausts eru fréttir í raun ákaflega lítils virði og raunar bara eins og hver önnur upplýsingagjöf,“ segir hann.
Þegar trúverðugleiki sé undir þurfi sérstaklega að huga að óhlutdrægni og mögulegum hagsmunatengslum. Gagnsæi geti þó einnig skipt miklu máli og hagsmunatengsl þurfi ekki sjálfkrafa að útiloka trúverðugleika ef þau séu öllum ljós.
Henry segir erfitt að setja algildar og nákvæmar starfsreglur um slík mál. Þess vegna hafi siðareglur frekar verið notaðar sem viðmið sem geri ráð fyrir gráum svæðum og að fólk beiti eigin dómgreind.
„Of geirnegldar reglur geta orðið hjákátlegar – það verður að vera rými fyrir fólk að beita dómgreind sinni,“ segir Henry.
