Greinileg aukning hefur orðið á notkun falsaðra ljósmynda í fasteignaauglýsingum hér á landi, þar sem gervigreind er notuð til að breyta raunverulegum ljósmyndum af eignum eða skapa nýja ásýnd þeirra.

Mannlíf hefur fylgst ítarlega með fasteignaauglýsingum undanfarna 18 mánuði og á þeim tíma hefur þróunin verið hröð. Við upphaf tímabilsins var afar fágætt að sjá falsaðar ljósmyndir sem gerðar höfðu verið með gervigreind en nú birtast slíkar myndir reglulega í nýjum fasteignaauglýsingum, jafnvel oft í hverri viku.

Hér er ekki átt við hefðbundnar tölvuteikningar sem sýna hvernig óbyggt eða óklárað húsnæði gæti litið út þegar framkvæmdum lýkur. Um er að ræða ljósmyndir af raunverulegum og fullbyggðum fasteignum sem hefur verið breytt með gervigreind þannig að það sem birtist á myndinni er að hluta til ekki til staðar í eigninni.

Í sumum tilfellum er húsgögnum og öðrum lausamunum bætt inn á ljósmyndir af tómum rýmum. Í öðrum tilfellum ganga breytingarnar lengra og geta náð til hluta fasteignarinnar sjálfrar, svo sem gólfefna eða fastar innréttingar. Þannig verður til ljósmynd sem byggir á raunverulegu rými en sýnir ekki að öllu leyti raunverulegt ástand þess.

Miklar umræður sköpuðust á samfélagsmiðlum í september um siðferði slíkrar myndbirtingar eftir að fasteignasalan Pálsson notaðist við tvær falsaðar ljósmyndir sem unnar höfðu verið með gervigreind. Hvergi kom fram í auglýsingunni að myndirnar hefðu verið falsaðar eða þeim breytt með þessum hætti.

„Það er til að sýna fram á að hlutir komist fyrir inn í henni, hún er tóm og tilbúin til afhendingar,“ sagði Edwin Árnason, fasteignasali hjá Pálsson, við Mannlíf í fyrra þegar hann var spurður hvers vegna þessi leið hefði verið farin.

„Þetta er fallegra en hafa þær tómar, þetta er ekki flókið.“

Aðspurður hvort honum þætti notkun falsaðra ljósmynda með þessum hætti geta verið blekkjandi sagði Edwin svo ekki vera.

„Við höfum öll okkar skoðanir á þessum hlutum. Mér finnst það ekki. Ég myndi ekki nota orðin „að blekkja“. Fólk er ekki að kaupa húsgögn, fólk er að kaupa íbúð. Það er bara verið að sýna möguleikann á rýminu.“

Mannlíf benti þá á að parket sem fylgdi íbúðinni virtist einnig vera í mun betra ástandi á fölsuðu ljósmyndinni en á raunverulegum myndum af eigninni.

„Það sést á hinum myndunum að parketið er ekki stórglæsilegt og einnig sést þetta þegar fólk kemur og skoðar. Það gera sér allir grein fyrir því sem koma og skoða eignina að parketið var ekki í lagi þannig að í allavega þetta skipti slapp það.“

Auðunn kallaði þetta pínu scam

Tónlistarmaðurinn Auðunn Lúthersson vakti einnig athygli á notkun falsaðra ljósmynda þegar hann seldi íbúð sína við Leifsgötu 10 í janúar.

Þá höfðu verið teknar ljósmyndir af íbúðinni en gervigreind síðan notuð til þess að breyta þeim og bæta meðal annars húsgögnum og öðrum munum inn í rýmin. Útkoman voru þannig myndir sem litu út eins og ljósmyndir af íbúðinni þótt hluti þess sem sást á þeim hefði aldrei verið fyrir framan myndavélina.

„Ég er að selja íbúð mína að Leifsgötu 10 og það er búið að taka þessar fallegu myndir af íbúðinni, nema hvað það er alveg pínu „scam“,“ sagði Auðunn.

„Það er lenskan núna í fasteignasölu að maður taki bara fallegar ljósmyndir af íbúðinni tómri, svo er notuð gervigreind til að teikna inn húsgögn og ég skil það alveg smá. Það gefur aðeins skýrari hvernig það væri að búa í íbúðinni en maður sjái bara einhver tóm herbergi en ég veit það ekki. Þetta er alveg pínu forvitnileg þróun.“

Auðunn spurði fylgjendur sína í kjölfarið hvort þeim þætti þetta vera svindl eða hvort slík notkun gervigreindar væri í góðu lagi.

Mannlíf ræddi einnig við Grétar Jónasson, framkvæmdastjóra Félags fasteignasala, sem sagði notkun slíkra mynda kalla á ítarlega umræðu, bæði út frá lögum og siðareglum, enda byði tæknin upp á mikla möguleika til að breyta ljósmyndum.

Til stóð að taka málið fyrir á stjórnarfundi Félags fasteignasala en Grétar svaraði ekki fyrirspurnum Mannlífs þegar leitað var eftir upplýsingum um niðurstöðu þeirrar umræðu.

Brynhildur Pétursdóttir, framkvæmdastjóri Neytendasamtakanna, hefur jafnframt sagt það mat samtakanna að taka verði fram þegar myndir sem birtast í fasteignaauglýsingum eru gerðar með gervigreind.

Mannlíf hefur síðan rætt við nokkra seljendur fasteigna þar sem falsaðar ljósmyndir hafa verið notaðar. Flestir þeirra segja hugmyndina hafa komið frá fasteignasölunum sjálfum og benda meðal annars á að erfiðara sé að selja fasteignir nú en áður.

Málið er jafnframt umdeilt innan fasteignasölustéttarinnar. Mannlíf ræddi við þrjá fasteignasala sem ekki vildu koma fram undir nafni. Sumir þeirra telja að notkun falsaðra ljósmynda geti grafið undan trausti til fasteignasala en aðrir telja verið að gera úlfalda úr mýflugu.

Getur ýtt kaupendum frá

Henry Alexander Henrysson, siðfræðingur og doktor í heimspeki, segir erfitt að fella almennan siðferðilegan dóm yfir notkun gervigreindar enda sé tæknin þegar samofin hversdagslegri notkun fólks á tölvum og snjalltækjum en öðru máli geti hins vegar gegnt þegar farið er sérstaklega inn í forrit skapandi gervigreindar og tæknin látin skapa eða breyta efni fyrir notandann.

Þegar kemur að fasteignaauglýsingum segir Henry hægt að færa ákveðin rök fyrir því að nota tæknina til þess að sýna mögulega nýtingu rýmis. Til dæmis þurfi þá ekki að flytja húsgögn á milli staða eingöngu til þess að mynda eign.

Mörkin séu hins vegar skýr þegar farið er að breyta fasteigninni sjálfri á myndinni.

„Til dæmis væri ámælisvert að láta rými stækka eða breyta lögun þess í myndvinnslunni. Eitt er að færa til og breyta um lausamuni, það er annað að ljúga til um eðli og gerð húsnæðisins.“

Henry bendir á að ljósmyndarar hafi lengi getað notað tækni sína til að láta rými virðast stærri en þau raunverulega eru. Gervigreind megi hins vegar ekki verða til þess að breyta fasteigninni sjálfri.

„Góðir ljósmyndarar hafa í gegnum tíðina getað látið rými virðast stærri en þau eru. Tæknin má ekki gera rýmin stærri en þau eru.“

Þá þurfi sá sem notar tæknina sjálfur að bera ábyrgð á niðurstöðunni.

„Forritin eru auðvitað gervigreind og búa ekki yfir neins konar dómgreind. Sá sem nýtir sér þau getur ekki búist við að allt sé leyfilegt sem þau kasta út úr sér.“

Henry telur líklegt að gervigreindarbreyttar ljósmyndir verði meira áberandi í fasteignaauglýsingum til skamms tíma en að fasteignasölustéttin muni að lokum þurfa að móta sér skýrari siðferðileg viðmið.

Kaupendur muni einnig hafa áhrif á hversu langt fasteignasalar geti gengið.

„Mögulega verður einhver toppur núna á næstunni meðan jafnvægi er náð, en mig grunar að eftirspurnin eftir skapandi myndvinnslu komi ekki frá kaupendum – enda ekki þeim í vil.“

Hann telur jafnframt að fasteignasalar geti tekið ákveðna áhættu með því að birta falsaðar ljósmyndir af eignum sem þeir hafa til sölu.

„Að lokum verður það svo að fasteignasalar eru jafnvel að taka áhættu og gætu mögulega ýtt væntanlegum kaupendum frá sér með því að bjóða upp á þessar myndir,“ segir Henry að lokum.