Glúmur Baldvinsson
„Þetta verða löng málaferli“
Glúmur Baldvinsson
Menning

Ris og fall Krumma

Fólk

Flug­freyja afhjúpar 15 hluti sem þú ættir aldrei að taka með í flug

Innlent

Hljóð­upp­tökur komu verk­stæði í Garðabæ í koll

Innlent

„Mig bara langar ekki í saur­gerla­bað“

Fólk

Selja fal­legt fjöl­skyldu­hreiður með heitum potti og stórum garði

Heimur

Hundruð reyndu að færa fræga lista­verkið til að bjarga manni

Heimur

Sam­göngu­yf­ir­völd rann­saka hesta­ferð í stræt­is­vagni

Fólk

Átta algeng mis­tök sem gælu­dýra­eig­endur gera

Heimur

Kenn­ingar uppi um að geim­skip hafi stöðvað flug­um­ferð í Banda­ríkj­unum

Innlent

Ísland sett í frystikist­una næstu daga

Kafbátaárásin á Fróða ÍS 454: „Strákar, þið verðið að koma upp, það eru særðir menn upp á dekki“

Fróði ÍS 454
Fróði ÍS 454 Mynd: Trausti Hafsteinsson

Þriðju­dags­morg­un­inn 11. mars árið 1941 var línu­veið­ar­inn Fróði ÍS 454 á leið frá Þingeyri til Englands með ísu­var­inn fisk. Ellefu manna áhöfn skips­ins var grun­laus um að þýski kaf­bát­ur­inn U-74 lá í leyni undir yfir­borð­inu og beið átektar. Klukku­tíma seinna voru fimm áhafn­ar­með­limir látnir eftir miskun­ar­lausa árás kaf­báta­for­ingj­ans Eitel-Friedrich Kentrats.

Árásin var gerð án fyr­ir­vara um morg­un­inn er skipið var um 200 mílur suð-suð­austur af Vest­manna­eyjum og þegar henni lauk, um klukku­stund síðar, lágu fimm áhafn­ar­með­limir í valnum, þar á meðal skip­stjóri Fróða.

Alls lét­ust að minnsta kosti 159 Íslend­ingar af orsökum sem tengj­ast seinni heim­styrj­öld­inni en hæst fer talan upp í 229 en þetta hefur ekki verið rann­sakað til hlýtar sam­kvæmt Vís­inda­vefnum. Þar kemur einnig fram að eina ástæða þess að Fróða var ekki sökkt af nas­istum hafi verið ótti kaf­báta­for­ingj­ans Eitel-Friedrich Kentrats á kaf­bátnum U-74, að skipið væri ein­ungis tál­beita í gildru and­stæð­inga sinna.

Sverrir Torfason var mat­sveinn á Fróða og einn þeirra sem lifðu árás­ina af. Sverrir sagði Alþýðu­blað­inu frá árásinni rétt eftir að hún var gerð og því enn í fersku minni. Hér fyrir neðan má lesa frá­sögn hans en neðst má sjá ljós­myndir af þeim sem féllu:

Árás kaf­báts­ins á Fróða stóð í heila klukku­stund.

Þá var hann búinn að eyði­leggja allt ofan þilja á línu­veið­ar­anum og kveikja í skip­inu.

Frásögn eins af þeim, sem af komst.

KAFBÁTURINN var búinn að lóna kringum okkar í klukku­tíma, og skjóta á okkur bæði úr fall­byssum og hríð­skota­byssum, eyði­leggja allt ofan þil­fars og kveykja í skip­inu, þegar árásinni var hætt“, sagði Sverrir Torfason mat­sveinn á Fróða í við­tali við Alþýðu­blaðið í morgun. „Og senni­lega hefir kaf­bát­ur­inn þá haldið, að úti væri um skipið, ekki þyrfti fleiri skotum á það að eyða og þess vegna farið“.

Árásin var gerð fyr­ir­vara­laust á þriðju­dags­morg­un­inn, þegar skipið var statt um 200 mílur suð-suð­austur af Vest­manna­eyjum. Eins og áður var frá skýrt hér í blað­inu fór­ust fimm menn, en sá sjötti særð­ist. Um nán­ari til­drög skýrir Sverrir Torfason svo frá: — Ég var vak­inn laust fyrir klukkan sex á þriðju­dags­morg­un­inn og sagt, að árás væri hafin á skipið. Fyrst hélt ég, að um flug­véla­árás væri að ræða, en það kom seinna í ljós, hvers kyns var.

Ég var dálitla stund að kom­ast í fötin og útbúa mig í björg­un­ar­bát. En meðan á því stóð heyrði ég skot­dyn og bresti. Það mun hafa verið fall­byssu­kúlan, sem möl­braut brúna. Auk þess heyrði ég stöðugt skot úr hríð­skota­byssum. Tveir hásetar, Gísli Guð­munds­son og Guð­mundur Stef­áns­son féllu stjórn­borðs­megin í brúnni en stýri­mað­ur­inn, Sigurður Jör­unds­son, féll í „bestik“- hús­inu. Rétt á eftir fór skip­stjór­inn aftur á báta­pall, og ætl­aði að setja bát­inn á flot og var bróðir hans, Steinþór Árnason, þar með honum. Var þá skotið úr hríð­skota­byssum á báta­pall­inn og fór bát­ur­inn við það í tvennt. Ég hafði farið tvisvar upp á þil­far, en hörf­aði undir þiljur aftur vegna skot­hríð­ar­innar.  Svein­björn Dav­íðs­son, 1. vél­stjóri, fór inn í klefa sinn, til þess að ná sér í jakka, en í sama bili fékk hann skot í báða hand­legg­ina. Rétt á eftir heyrir Svein­björn, að skip­stjór­inn kallar: „Ég er særður“. Kallar þá Svein­björn til mín og 2. kynd­ara: „Strákar, þið verðið að koma upp, það eru særðir menn upp á dekki“. Hljóp ég þá upp og hitti einn háset­ann. Fórum við til skip­stjór­ans og bárum hann niður í káetu. Því næst fórum við upp aftur og fundum Steinþór Árnason bak­borðs­megin á dekk­inu og hafði hann dottið niður af báta­pall­inum, þegar hann fékk áverk­ann. Bárum við hann líka niður í káetu. Fórum við, sem eftir vorum uppi stand­andi, að reyna að hlynna að hinum særðu. Var Steinþór heit­inn með óráði, en skip­stjór­inn með rænu. Var nú kom­inn ofur­lít­ill léki að skip­inu, en ekki hættu­legur. Spurðum við skip­stjór­ann ráða og sagði hann okkur að stefna í norð-norð­vestur.

Nokkru seinna sáum við skip nálg­ast okkur. Var það Skaft­fell­ingur. Báðum við hann að senda skeyti til Vest­manna­eyja 0g biðja um aðstoð handa okkur. Var sent leit­ar­sveit þaðan á móti okkur, en við fórum á mis við það í fyrr­inótt. i fyrr­inótt var farið að draga af skip­stjór­anum, en Steinþór var lát­inn. Þegar skip­stjór­inn sá að hverju fór kall­aði hann til sín háset­ann, sem eftir var, og fól honum að koma skip­inu til lands. Andaðist skip­stjór­inn kl. 9 um morg­un­inn.  Um klukkan tíu í gær­morgun komum við til Eyja.  Þegar Fróði lagð­ist að bryggju var þar fyrir fjöldi fólks, og stóðu brezkir her­menn þar heið­ursvörð. Byrjaði land­göngu­at­höfnin á því, að lúðra­flokkur lék sorg­ar­lög, en skátar lögðu líkin á flutn­inga­bíla. Sjópróf verða haldin í Vest­manna­eyjum í dag. Línu­veið­ar­inn Fróði er byggður árið 1922, en kom hingað til lands árið 1924. Eigandi hans er Þor­steinn Eyfirð­ingur. Fróði er 123 smá­lestir að stærð.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Innlent

Ökumenn í vímu og slags­mál í mið­bænum

Gangandi vegfarandi varð fyrir bíl en slapp með minniháttar meiðsli
Skoðun
Brynjar Birgisson

Það er ekki nægur mennta­hroki á Íslandi

Brynjar Birgisson
Heimur

Ók á hóp fólks og varð tveimur að bana en sleppur við ákæru

Heimur

Fimmtán ára drengur frá Palest­ínu laus úr fang­elsi í Ísrael

Innlent

Halldóra hæf­ari en Björn og Sigríður Elsa

Innlent

Innlent

Nemendur fá ekki lægra en fjóra í loka­ein­kunn

Lokamat við útskrift verður á kvarðanum 4 til 10, þótt skólar séu hvattir til að nota kvarðann 1 til 10 við námsmat yfir veturinn.
Innlent

Ökumaður kærður fyrir að skilja bíl sinn eftir í lausa­gangi

Innlent

Dómari fór í taug­arnar á borg­ara

Innlent

Ald­urs­mis­munun hjá lög­regl­unni undir stjórn Höllu Bergþóru

Innlent

Fór með EES pirr­ing­inn til umboðs­manns

Innlent

Egg og kyn­þátt­a­níð í alvar­legum ásök­unum