„Það er alltaf að koma meira í ljós og málið verður bara stærra“

„Ég er mjög rólegur með þetta allt,“ segir Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Samherja, um upp­lifun sína af ásök­unum og rann­sókn á meintum mútum fyr­ir­tæk­is­ins til afrískra ráða­manna og vensla­manna þeirra. Hér­aðs­sak­sókn­ara hefur verið send rétt­ar­beiðni frá Namib­íu­mönnum vegna máls­ins. Í sam­tali við Mannlíf seg­ist hann jafn­framt hafa undir höndum tölu­vert gagna­magn sem verið sé að fara yfir.

Samherji er sak­aður um að hafa á árunum 2014 til 2019 greitt hátt­settum stjórn­mála- og emb­ætt­is­mönnum í Namibíu rúman millj­arð króna í mútur í þeim til­gangi að kom­ast yfir eft­ir­sóttan hrossa­makríl­kvóta. Fyr­ir­tækið er sagt hafa hagn­ast þannig veru­lega á starf­semi sinni í land­inu og síðan not­fært sér þekkt skatta­skjól til að koma hagn­að­inum undan. Rann­sóknin hefur hins vegar dreg­ist á lang­inn vegna lok­unar landamæra í COVID-far­aldr­inum og hefur dóm­ari í Namibíu sam­þykkt að fresta því til sum­ar­loka að fast­setja dag­setn­ingar fyrir rétt­ar­höldin. Svo segir aðstoð­ar­rík­is­sak­sókn­ari í Namibíu, Ed Marondedze.Hann segir að unnið sé sleitu­laust að rann­sókn­inni. Marondedze hefur lýst því yfir að hann búist við hand­tökum á Íslandi vegna máls­ins en nú sitja sjö grun­aðir Afr­íku­menn í namibísku fang­elsi vegna máls­ins.

Starf­semi Samherja í Namibíu hefur í tæpan ára­tug farið þannig fram að allt að þrír verk­smiðju­tog­arar hafa verið við veiðar á hrossa­makríl við landið. Samherja tókst að tryggja sér tug­millj­arða króna verð­mæti með því að kom­ast yfir þennan eft­ir­sótta hrossa­makríl­kvóta.

Dótt­ur­fé­lag Samherja sem er með heim­il­is­festi á Kýpur hefur haldið utan um veiðar Samherja í Namibíu þar sem fyr­ir­tækið og stjórn­endur þess eru nú grun­aðir um að hafa greitt mútur til að kom­ast yfir ódýran kvóta. Auk þess er rök­studdur grunur um umfangs­mikla skatta­snið­göngu í gegnum Kýpur og aflands­fé­lög og pen­inga­þvætti.

Namibísk yfir­völd hafa óskað eftir lið­sinni alþjóða­lög­regl­unnar Interpol við rann­sókn­ina og hefur Ólafi Þór Hauks­syni hér­aðs­sak­sókn­ara verið send rétt­ar­beiðni frá Namib­íu­mönnum vegna máls­ins. Aðspurður um hvort þeirri rétt­ar­beiðni fylgi ósk um fram­sal hafnar Ólafur því. Spurður hvort fram­sals­beiðni hafi verið lögð fram seg­ist hann hvorki geta stað­fest það né hafnað því. „Ég get ekki tjáð mig um hvað kemur fram í þess­ari rétt­ar­beiðni því það er rann­sókn sem Namib­íu­menn­irnir eru með í sínum höndum og verða að svara fyrir.“

Ekkert samkomulag um framsal

Til þess að namibísk yfir­völd geti kraf­ist fram­sals Íslend­ing­anna sem mál­inu tengj­ast þurfa að vera gild­andi um það samn­ingar milli land­anna. Aðspurður segir Ólafur þá samn­inga ekki til staðar. „Nei, það held ég ekki. Í öllum til­vikum þegar fram kemur beiðni um fram­sal þarf alltaf að vísa til ein­hverra heim­ilda. Til þess að fram­sal sé inni í mynd­inni þurfa að vera ein­hvers konar samn­ingar eða skuld­bind­ingar þarna á milli landa,“ segir Ólafur Þór.

Hann bendir á að rann­sókn geti breyst og stækkað eftir því sem henni vindur fram. Hvort rann­sóknin á meintum mútum Sam­herj­a­manna hafi leitt meira í ljós seg­ist hann ekki geta svarað því, hvorki af né á. „Því miður hafa hlutir dreg­ist á lang­inn og COVID-19 hefur óneit­an­lega sett strik í reikn­ing­inn. Við erum með mikið undir í þessu máli, tölu­vert mikið gagna­magn og það er tíma­frekt að fara yfir þetta allt.

Hvað það er nákvæm­lega get ég ekki upp­lýst um. Ég get ekk­ert annað en verið passífur þótt það sé vissu­lega erfitt stundum að vera í þeirri stöðu.“

Mun tjá sig fyrr en seinna

Samherji hefur gefið út að namibísk yfir­völd hafi ekki sett sig í sam­band við fyr­ir­tækið í tengslum við rann­sókn­ina eða mögu­legar hand­tökur sem boð­aðar hafa verið. Þá hefur fyr­ir­tækið einnig bent á að ekki sé í gildi tví­hliða sam­komu­lag milli land­anna sem heim­ili aðgerðir Namib­íu­manna gagn­vart íslenskum fyr­ir­tækjum eða ein­stak­lingum.

Í sam­tali við Mannlíf seg­ist Þor­steinn Már hafa það þokka­legt en hann vilji lítið tjá sig um gang mála. Aðspurður seg­ist hann ekk­ert hafa heyrt í neinum varð­andi rann­sókn Namib­íu­mann­anna og við­ur­kennir að hann viti ekk­ert um rétt­ar­beiðn­ina sem þaðan hefur borist. Þegar hann er inntur eftir því hvort hann sé alveg rólegur gagn­vart rann­sókn­inni segir hann svo vera. „Ég er alveg rólegur, já. Ég veit ekk­ert um þessa rétt­ar­beiðni og mun ekki tjá mig um það. Ég hef sem sagt ekki heyrt í neinum og hef ekki miklu við það að bæta. Ég mun tjá mig um þetta mál fyrr en seinna,“ segir Þor­steinn Már.

Málið hefur stækkað

Jóhannes Stef­áns­son var verk­efna­stjóri Samherja í Namibíu til 2016 og og ljóstr­aði hann upp um meint mútu­mál Samherja. Hann við­ur­kenndi sjálfur í við­tölum að hafa brotið lög fyrir hönd fyr­ir­tæks­ins til að kom­ast yfir kvóta og segir hann málið fá mikla athygli í Namibíu. „Rann­sóknin gengur vel í Namibíu og málið verður bara stærra. Það er alltaf að koma meira í ljós. Málið er í fréttum svo til dag­lega í Namibíu,“ segir Jóhannes.

Símon T. Idipo, upp­lýs­inga­full­trúi dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins í Namibíu, neit­aði að gefa upp­lýs­ingar um stöðu rann­sókn­ar­innar og rétt­ar­beiðn­ina sem send hefur verið íslenskum yfir­völdum. Hann benti á að rann­sóknin sé ekki á borði ráðu­neyt­is­ins heldur alfarið í höndum þartil­gerðar spill­ing­ar­stofn­unar á vegum stjórn­valda.