Hærri laun – Orsök eða afleiðing?

Davíð Már Sig­urðs­son skrifar

Nú snýst kjara­bar­átta yfir­leitt um hærri laun, og þar eru kenn­arar engin und­an­tekn­ing,
enda í kjara­bar­áttu. Það heyr­ist víða að þetta enda­lausa höfr­unga­hlaup á hækkun
launa hafi kveðið upp verð­bólgu­draug­inn sem hefur herjað á Íslend­inga síð­ast­liðin
miss­eri. En er það rétt? Er krafa launa­fólks um hærri laun eini söku­dólg­ur­inn?

Hver er grunn­á­stæða þess að launa­fólk krefst hærri launa? Ef það er á annað borð
verð­bólgu­hvetj­andi og hefur nei­kvæð áhrif á kaup­mátt. Það hljómar ekki vel fyrir hinn
almenna góm á vinnu­mark­aði.

Hvað veldur þessi?

Ég vill meina að þetta ger­ist kjöl­far þess að kostn­aður laun­þega eykst. Með öðrum
orðum, þegar það verður dýr­ara að lifa.

En hvers vegna verður það dýr­ara? Það getur haft marg­vís­legar orsakir en kostn­aður
kemur nán­ast alltaf fram í formi dýr­ari mat­ar­körfu.

Mat­ar­k­arfan hækkar því vör­urnar sem versl­an­irnar selja hafa hækkað í inn­kaupum.
Þær hækka í inn­kaupum því heildsalar þurfa að taka á sig auk­inn kostnað með
hækk­andi verði hrá­vöru. Hrávaran hækkar í verði því það kostar meira en áður að
vinna og fram­leiða hana. Þar gæti hærri orku­kostn­aður til mynda spilað inn í. Þá er
orðið dýr­ara að grafa eða rækta og hrá­efni og hrá­vara rýkur upp í verði.

Hvernig byrjar þetta þá? Fer þetta í hring eins og Kaynískir stjórn­mála­menn vilja
halda fram? En þetta virkar bara ef það er dælt auknum pen­ing inn á kerfið. En
umræddur pen­ingur fellur þá vænt­an­lega í gildi. Og þá kemur verð­bólga, því hvað er
verð­bólga annað en umfram­magn af pen­ingum sem heldur áfram að elta sama magn
og þjón­ustu sem áður var til staðar. En hvar er vinnu­afl í þess­ari hringrás?

Það gleym­ist oft að vinnu­afl er bara vara sem verslað er með. Hún hefur ákveð­inn
verð­miða líkt og þjón­usta, orka og hrá­vara. Þegar harðnar í ári, er þá ekki eðli­legt að
kostn­aður vinnu­afls auk­ist eins og annað sem rýkur upp í verði. Vinnu­aflið þarfn­ast
ekki hærri launa þegar gott er í sjó­inn. Þegar jafn­vægi er á efna­hagnum.
Er þá krafan um hærri laun afleið­ing slakrar hag­stjórnar og pen­inga­prent­unar en ekki
orsökin?

Höfundur er Kennari