Þótt meginatriðin hafi verið staðfest í umræðu um samband Ásthildar Lóu Þórsdóttur, fráfarandi mennta- og barnamálaráðherra, eru dæmi um villandi framsetningu eða vafasamar fullyrðingar sem varða sum lykilatriðin. Þau eru hvort athæfi Ásthildar Lóu hafi verið hugsanlegt lögbrot eða ekki.
Um annað en staðreyndir gildir mismunandi gildismat fólks. Það hvort eða hversu alvarlegt brot á óformlegum reglum samfélagsins samband 22 ára konu er við 16 ára pilt er undirorpið almennu gildismati og mati á sérstæðu, flóknu tilfelli.
Eftirfarandi er hins vegar yfirferð yfir helstu rök og sannanlegar staðreyndir málsins.
1. Hann var ekki barn í skilningi laga
Í fyrstu frétt Ríkisútvarpsins um málið var vitnað í lög um að „einstaklingar yngri en átján ára teljast börn, í skilningi laganna“. Þessi lög eiga ekki við tilfellið.
Sjálfræðisaldur var hækkaður úr 16 árum í 18 árið 1997. Barnið fæddist árið 1990.
2. Hann var tæplega 17 ára faðir
Þegar Ásthildur Lóa fæddi son sinn, var barnsfaðirinn, Eiríkur Ásmundsson, einum og hálfum mánuði frá því að vera 17 ára gamall. Þá var Ásthildur Lóa 23 ára og sjö mánaða. Aldursmunur þeirra var tæplega sjö ár.
3. Þetta varðaði ekki fangelsisdóm
Í upphaflegri frétt Ríkisútvarpsins um málið er ýjað að því að athæfi Ásthildar Lóu hafi verið lögbrot. „Þetta er þó ekki algilt því óheimilt er að hafa samræði við manneskju undir 18 ára ef viðkomandi er til dæmis kennari hennar eða leiðbeinandi. Þá er líka óheimilt að hafa samræði við manneskju ef hún er undir 18, er háður viðkomandi fjárhagslega, í atvinnu sinni, eða sem skjólstæðingur í trúnaðarsambandi. Þetta getur varðað allt að þriggja ára fangelsi,“ sagði í fréttinni.
Þar sem ósannað er að Ásthildur Lóa hafi verið leiðbeinandi, og gengur gegn frásögn fyrrverandi stjórnanda trúfélagsins Trú og líf, er að lágmarki vafasamt að tengja hana við lögbrot. Stjórnandinn hefur þó tekið fram að hann hafi verið hættur í hópnum árið 1990.
Pilturinn var 16 ára gamall þegar getnaður átti sér stað.
Samræðisaldur var á þessum tíma 14 ár.
4. Tilkynnandinn vildi koma Ásthildi úr embætti
„Ég vil að hún stígi til hliðar og þá mun ég ekki ræða þetta frekar,“ sagði Ólöf Björnsdóttir í póstinum til forsætisráðuneytisins föstudaginn 14. mars kl. 10.56.
5. Fjölmiðlar eða barnsfaðirinn eru tvísaga um afstöðu hans
Í frétt Vísis kom fram að umfjöllun og umræða um málið hefði komið barnsföðurnum Eiríki Ásmundssyni, í opna skjöldu. „Þetta er farið af stað algjörlega í minni óþökk,“ hafði Vísir eftir honum.
Síðar sama dag sagðist hann í samtali við RÚV ekki hafa verið á móti umræðunni, heldur þakklátur. „Ég er hins vegar þakklátur fyrir það að fyrrverandi tengdamóðir mín hafi gert það og er alls ekki mótfallinn því að málið sé nú komið í opinbera umræðu.“
6. Áslaug Arna kom ekki að málinu svo vitað sé
Þrátt fyrir að staðfest sé að Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, hafi fengið tölvupóst frá tilkynnandanum Ólöfu Björnsdóttur, hefur ekki verið staðfest að hún hafi brugðist við með neinum hætti. Sjálf hafnar hún því. Þar með er ekki meira vitað en að hún fékk sendan tölvupóst, sem getur ekki talist ábyrgðarhluti.
7. Forsætisráðuneytið braut ekki trúnað
Tilkynnandinn sendi tölvupóst á netfang forsætisráðuneytisins þess efnis að Ásthildur Lóa mætti einnig sitja fundinn. „Góðan daginn, ég bið um stuttan fund með Kristrúnu Frostadóttur en það varðar Ásthildi Lóu Þórsdóttur, það er í góðu lagi að hún sitji líka fundinn, ef Kristrún vill það. Liggur á,“ sagði Ólöf í pósti sínum 11. mars.
Þessar upplýsingar ganga gegn fullyrðingu í fyrstu frétt Ríkisútvarpsins, sem birt var skömmu áður en Ásthildur Lóa sagði af sér. Þar sagði: „Forsætisráðuneytið virðist hafa rofið trúnað um málið“.
Að auki kveða stjórnsýslulög á um að upplýsingar „um lögbrot eða aðra ámælisverða háttsemi starfsmanna stjórnvalda“ falla ekki undir þagnarskyldu hins opinbera. Sjá: 41. grein stjórnsýslulaga.
8. Ásthildur Lóa fór heim til tilkynnanda
Ásthildur Lóa fór að heimili tilkynnandans, Ólafar Björnsdóttur, og reyndi að hringja í hana eftir að hún fékk upplýsingar frá aðstoðarmanni forsætisráðherra um nafn hennar.
9. Ásthildur fékk tækifæri til að tjá sig við RÚV
„Ríkismiðillinn hafði ítrekað samband í von um að fá sjónarmið ÁLÞ,“ segir fréttakona RÚV í athugasemd við færslu talsmanns Flokks fólksins. Því hefur ekki verið neitað.
10. Faðirinn taldi sig ekki þolanda
Eiríkur Ásmundsson fullyrti, samkvæmt Ríkisútvarpinu, að hann liti ekki á sig sem þolanda í málinu. „Braustu gegn honum?“ spurði fréttakona RÚV Ásthildi Lóu í viðtali, vitandi að hann taldi sig þó ekki þolanda. Spurningin byggði á aldri hans og aðstöðumun, sem er umdeildur hvað varðar störf hennar sem leiðbeinanda eða ekki.
11. Orðalag RÚV byggði á manninum sem heimild
Grundvallaratriði í frétt Ríkisútvarpsins er hvort pilturinn hafi verið „skjólstæðingur“ Ásthildar Lóu eða ekki, enda er vitnað til lagaákvæða sem varða það. Sú staðhæfing RÚV að Ásthildur Lóa hafi „leitt unglingastarf“ í trúfélaginu Trú og líf er hins vegar höfð eftir barnsföðurnum gegn neitun hennar. RÚV velur að trúa barnsföðurnum frekar en Ásthildi Lóu.
„Barnsfaðirinn fullyrðir hins vegar að hún hafi leitt unglingastarf innan félagsins. Hann segir sjálfur að um tálmun hafi verið að ræða og enginn nema þú talar um þvingun. Hvers vegna ætti ekki að trúa honum, rétt eins og ÁLÞ [Ásthildi Lóu Þórsdóttur]?“ spurði fréttakona RÚV í svari við færslu talsmanns Flokks fólksins um málið.
12. Fullyrðingar um tálmun eru óljósar
Ríkisútvarpið hefur eftir barnsföðurnum að umgengni hans við barnið hafi verið tálmuð. Frásögn Ásthildar Lóu er önnur. Í frétt RÚV er fullyrt í millifyrirsögn: „Tálmaði umgengni“. Samkvæmt frétt Ríkisútvarpsins hefur það séð gögn sem varða baráttu barnsföðurins gegn tálmun. Í fyrstu fréttinni kemur fram að „móðirin hafi hafnað honum um umgengni“ en engu að síður vitnað til þess að hann hafi fengið „samþykktar tvær klukkustundir á mánuði með drengnum“. Því er óljóst hvort vísað er til deilu um umgengni, frekar en tálmun, sem er hindrun á umgengnisrétti.
Alvarleiki ásökunar um tálmun er undirstrikaðar í frétt RÚV, þar sem segir: „Flokkur fólksins hefur verið afdráttarlaus þegar kemur að tálmunum og kallað eftir því að gera tálmun refsiverða, svo varði allt að fimm ára fangelsi.“
Samkvæmt frásögn barnsins, Þórs Símonar Hafþórssonar, nýtti barnsfaðirinn ekki takmarkaðan umgengnisrétt sinn.
13. Sonur Ásthildar Lóu telur hana ekki hafa brotið gegn föðurnum
Í frásögn sonar Ásthildar Lóu Þórsdóttur og Eiríks Ásmundssonar kemur fram að hún hafi „ekki í eitt einasta skipti talað illa um eða niður til blóðföður“ hans. Þar með upplifði hann ekki tryggðarklemmu. Sömuleiðis segir hann blóðföður sinn ekki hafa nýtt sér umgengnisréttinn, sem þó var takmarkaður við tvær klukkustundir í mánuði. Hann segir „vert að spyrja hversu margar af þessum 24 klukkustundum hann nýtti til samveru með mér? Þau skipti er hægt að telja á fingrum annarar handar.“ Á móti kveðst Ríkisútvarpið hafa gögn um að blóðfaðirinn hafi sóst eftir meiri umgengnisrétti.
14. Ásthildur Lóa setur ábyrgðina af sér yfir á hann
Í viðtölum um málið hefur Ásthildur Lóa sett ábyrgðina á piltinn, sem þá var 16 ára. Hún hefur lýst honum sem „eltihrelli“ í skilningi nútímans og að hún hafi ekki „ráðið við ástandið eins og það var“, þrátt fyrir að hafa verið tæplega sjö árum eldri.
15. RÚV leiðréttir ekki
Enn hefur Ríkisútvarpið ekki leiðrétt sérstaklega nein atriði í upphaflegri frétt sinni um málið. Mannlíf hefur sent fyrirspurn á fréttastjóra en ekki enn fengið svar. Þó hefur RÚV haldið áfram að fjalla um málið út frá nýjum upplýsingum og skýringum sem berast, meðal annars frá Ásthildi Lóu, Þór Símoni Hafþórssyni og talsmanni Flokks fólksins.
16. Gildismat fólks er misjafnt
Það hvort fólk telji í lagi, ásættanlegt eða óásættanlegt að 22 ára kona hafi getið barn með 16 ára pilti varðar bæði afstætt siðferði miðað við tímabil og svo sömuleiðis mismunandi gildismat fólks. Flestir telja líklega í vafasamt að slíkt eigi sér stað í dag, en viðmið samfélagsins hafa breyst á 36 árum. Sömuleiðis er sýn misjöfn á það hvort ráðherra barnamála geti haft slíkan bakgrunn, en í flestum tilfellum byggir það á þeim mörgu atriðum sem umfjöllun um málið hefur tekið til: Hvort Ásthildur Lóa hafi raunverulega „tálmað umgengni“, mögulega brotið gegn lögum eða brotið á piltinum. Eftir stendur að maðurinn telur sig eingöngu vera þolanda hvað varðar tálmun, sem þó er ekki sönnuð að öðru leyti en að gögn sýna baráttu hans fyrir meiri umgengni, sem móðir og barn segja hann ekki hafa nýtt sér þegar á hólminn var komið.
Athugasemdir