Bryndís segir að í kjölfar svars utanríkisráðherra við fyrirspurn hennar um herþjónustu íslenskra ríkisborgara vakni upp spurningar er varða bæði öryggisstefnu Íslands og stöðu landsins innan alþjóðlegs varnarsamstarfs:
„Í ljós kemur að íslensk stjórnvöld hafa nær enga yfirsýn yfir þátttöku íslenskra ríkisborgara í herþjálfun og herþjónustu erlendis. Ráðuneytið býr aðeins yfir gögnum um fjölda umsókna í norskan herskóla, þar sem umsækjendur senda gögnin í gegnum utanríkisráðuneytið.“
Bryndís segir að þegar þeim umsóknum hefur verið komið áfram, fer allt framhald, hvort umsækjandi fær inngöngu og hvaða starfsemi á sér stað eftir það, alfarið fram milli einstaklingsins og viðtökulandsins, án frekari aðkomu eða vitneskju íslenskra stjórnvalda:
„Þá hefur ráðuneytið enga vitneskju um hversu margir Íslendingar hafa tekið þátt í herþjónustu á átakasvæðum eða sinnt slíkri þjónustu erlendis almennt,“ segir Bryndís og bætir því við að Ísland hafi því enga heildstæða yfirsýn yfir þá einstaklinga er hafa aflað sér menntunar og reynslu á sviði öryggis- og varnarmála:
„Ég tel það veikleika“ segir Bryndís og nefnir að þrátt fyrir að Ísland sé herlaus þjóð hafi landið alþjóðlegar skuldbindingar, meðal annars innan NATO, og þá „stöndum við frammi fyrir ört breytilegum öryggisáskorunum á borð við netógnir, náttúruhamfarir, almannavarnir og lofthelgisgæslu.“
Bryndís er klár á því að þekking og reynsla einstaklinga er hafa starfað innan norrænna eða annarra vestrænna herja geti verið afar dýrmæt, hvort sem um er að ræða stefnumótun, viðbúnaði eða samstarfi við aðrar þjóðir:
„Það er einfaldlega ekki skynsamlegt að slíkir einstaklingar séu með engum hætti á ratsjá stjórnvalda eða að upplýsingar um þátttöku þeirra liggi hvergi fyrir.“
Bryndís segist hafa talað lengi „fyrir auknu norrænu samstarfi á sviði öryggis- og varnarmála, og viðrað hugmyndina um norrænan her byggðan á sameiginlegri ábyrgð og samstarfi – í takt við sameiginleg gildi og trausta samvinnu Norðurlanda.“
Bryndís segir að slíkt samstarf verði að byggja á ábyrgð og heilindum enda ekki lítið mál, flókið og viðkvæmt, enda hefur Ísland ekki átt her og allt tal um slíkt hefur ekki enn sem komið er náð nokkru flugi. Hins vegar er ástandið víða í heiminum afar óstöðugt vegna stríðsátaka, til dæmis í Úkraínu, á Gaza og svo ástandið á milli Íran annars vegar og Ísrael og Bandaríkjanna hins vegar.
Segir Bryndís að til þess að Ísland „geti tekið þátt í slíku samstarfi af ábyrgð og heilindum, verðum við að byggja upp eigin þekkingu og nýta þann mannauð sem þegar er til staðar. Skref í rétta átt væri að koma á yfirliti yfir íslenska ríkisborgara sem hafa lokið varnartengdu námi eða starfi erlendis og móta farveg fyrir samráð og tengsl við þá.“
Hún segir að lokum að sú yfirsýn myndi styrkja innlendan mannauð í varnarmálum og treysta stöðu Íslands í alþjóðlegu öryggissamstarfi:
„Í öryggis- og varnarmálum getum við ekki leyft okkur að vera óupplýst eða óundirbúin.“
Athugasemdir