Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra Íslands, fór nýverið í tveggja daga kynningarferð um Reykjanesskaga og Vestmannaeyjar til að kynna sér framtíðaruppbyggingu í íslensku atvinnulífi. Meðal þeirra verkefna sem skoðuð voru eru stórtæk áform Samherja um landeldi á laxi á Reykjanesi. Heimsóknin á sér stað á sama tíma og embætti héraðssaksóknara vinnur að lokahnykk rannsóknar á hendur stjórnendum fyrirtækisins vegna meintra mútugreiðslna í Namibíu.
Samkvæmt upplýsingum frá Ólafi Þór Haukssyni, héraðssaksóknara, sem Heimildin tók saman er nú beðið úrskurðar í ágreiningsmáli fyrir héraðsdómi áður en tekin verður endanleg ákvörðun um hvort ákært verður í Samherjamálinu. Úrskurðarins er að vænta fljótlega, en fjöldi kærumála og réttarúrræða sakborninga hefur tafið ákvörðun ákæruvaldsins.
Grænn iðnaður og gervigreind á Suðurnesjum
Í máli forsætisráðherra kom fram að vöxtur útflutningstekna undanfarin misseri megi að miklu leyti rekja til landeldisfyrirtækja og gagnavera. Hún lagði ríka áherslu á mikilvægi þess að stjórnvöld eigi í virku samtali við forsvarsfólk í framvarðarsveit atvinnulífsins til þess að skilja betur þær áskoranir og tækifæri sem við þeim blasa.
Upphaf ferðarinnar var markað með heimsókn til gagnaversins Verne Global á Ásbrú. Fyrirtækið hefur nýverið tekið í notkun nýtt spennuvirki sem eykur afhendingaröryggi og raforkugetu svæðisins. Þessi innviðauppbygging er sögð grundvöllur fyrirhugaðrar stækkunar á starfsemi gagnaversins, sem drifin er áfram af aukinni eftirspurn á alþjóðavettvangi vegna þróunar í gervigreindariðnaði.
Þá kynnti þróunarfélagið Kadeco nýja þróunaráætlun fyrir flugvallarsvæðið á Ásbrú, þar sem gert er ráð fyrir nýjum uppbyggingarreitum fyrir bæði íbúðar- og atvinnuhúsnæði. Í Helguvík og Bergvík hafa fyrri áform um álversrekstur vikið fyrir metnaðarfullum áætlunum um græna iðngarða. Þar er stefnt að uppbyggingu fjölbreytts hátækniiðnaðar, en japanskir frumkvöðlar hafa þegar hafið þar hátækniræktun á hágæða jarðarberjum.
Á sviði matvælaframleiðslu skoðaði forsætisráðherra framkvæmdir við Eldisgarð Samherja við Reykjanesvirkjun. Verkefnið byggir á hringrásarhugsun þar sem nýttur verður jarðsjór og ylsjó sem er affall frá kælingu virkjunarinnar til landeldis á laxi. Framkvæmdir við þessa tæknivæddu eldisstöð hófust haustið 2024 og er áætlað að fyrsti áfangi verði tekinn í notkun á fyrri hluta næsta árs.
Fjárfesting og samgönguáform í Vestmannaeyjum
Seinni hluti kynningarferðarinnar var helgaður Vestmannaeyjum, þar sem landeldisfyrirtækið Laxey er í miklum vexti. Fyrirtækið rekur seiðaeldisstöð í Friðarhöfn og stóra landeldisstöð í Viðlagafjöru, en þar hófust framkvæmdir í ársbyrjun 2023. Árleg framleiðsla stöðvarinnar nemur nu þegar um 5.000 tonnum af laxi. Skref í átt að frekari stórsókn voru stígin nýverið þegar Laxey lauk 6,7 milljarða króna hlutafjárútboði og frágangi sambankaláns, sem tryggir fjármögnun til að auka framleiðslugetuna í 17 þúsund tonn á ári.
Auk atvinnuuppbyggingarinnar voru stór innviðaverkefni til umræðu í Eyjum. Forsætisráðherra hitti fulltrúa Eyjaganga og kynnti sér stöðu tilraunaborana fyrir mögulegum jarðgöngum á milli lands og Eyja. Þá kynntu Iris Róbertsdóttir bæjarstjóri Vestmanneyja fyrir bæjarstjórn og hafnarstjóra áætlanir um byggingu nýs viðlegukants norðan megin við Eiði, sem ætlað er að stórbæta aðstöðu til móttöku stórskipa og efla samkeppnishæfni hafnarinnar.
Forsætisráðherra segir að miklar væntingar séu bundnar við að þessi verkefni sem eiga að geta skilað miklum útflutningstekjum og verðmætum í þjóðarbúið á komandi árum.
Óvissa um saksókn og stöðu Samherjamálsins
Á sama tíma og Samherji vinnur að uppbyggingu eldisgarðsins á Reykjanesi er beðið niðurstöðu í ágreiningsmáli fyrir héraðsdómi í hinu svokallaða Samherjamáli. Úrskurðar í því máli er að vænta fljótlega. Þetta kemur fram í svörum Ólafs Þórs Haukssonar héraðssaksóknara við fyrirspurn Heimildarinnar en ýmis kærumál hafa tafið það að embættið taki ákvörðun um ákæru í málinu.
Greint var frá því fyrir rétt tæpu ári, 2. júlí 2025, að rannsókn embættis héraðssaksóknara á málinu væri lokið. Málið varðar meintar mútugreiðslur Samherja til hátt settra embættismanna í Namibíu til að öðlast fiskveiðiheimildir í landinu. Hagnaðurinn var tekinn út í gegnum flókið net félaga víða um heim sem vakti upp spurningar um skattaundanskot. Í vetur var greint frá því að rannsakendur í málinu teldu að meintar mútugreiðslur hafi verið nær tvöfalt hærri en upphaflega var talið, eða hátt í 3 milljarðar króna á tímabilinu 2012 til 2019.
Alls hafa níu Íslendingar réttarstöðu sakbornings í málinu, þar á meðal Þorsteinn Már Baldvinsson, fyrrverandi forstjóri Samherja, en hann hætti sem forstjóri síðasta sumar og Baldvin Þorsteinsson, sonur hans, sem tók við stöðu hans. Bæði Þorsteinn Már og Kristján Vilhelmsson, aðaleigendur fyrirtækisins, afsöluðu sér hlutum sínum í félaginu til barna sinna árið 2020. Uppljóstrarinn Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Samherja í Namibíu sem steig fram í nóvember 2019, er einnig á meðal þeirra níu sem eru með réttarstöðu sakbornings.
Frá því að rannsókn lauk hafa verið flutt tvö ágreiningsmál fyrir dómi. Öðru þeirra lauk með úrskurði Landsréttar í janúar síðastliðnum þar sem kröfu Örnu McClure um dómkvaddan matsmann vegna tölvugagna var hafnað. Fljótlega er að vænta úrskurðar í héraðsdómi hvað varðar seinna málið. Samkvæmt samantekt RÚV hafa verið höfðuð um tíu mál til að láta reyna á rannsókn héraðssaksóknara á málinu, en í mörgum þeirra eru nöfn ekki birt opinberlega. Málið er ennþá til meðferðar hjá ákæruvaldinu til að ákveða hvort ákært verður og þá á hendur hverjum.
Athugasemdir