Í dag tekur það að meðaltali allt að 12 ár á heimsvísu og rúm níu ár í Bretlandi að fá staðfesta greiningu á endómetríósu. Skortur á snemmtækri greiningu takmarkar virka meðferð og eykur líkur á að sjúkdómurinn ágerist. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur lengi lagt áherslu á að greiningarferlið sé of hægvirkt, sérstaklega í lág- og millitekjulöndum samkvæmt frétt Euronews.
Nú hafa vísindamenn við Edinborgarháskóla verið að rannsaka hvernig hægt væri að stytta biðtíma eftir greiningu á endómetríósu. Niðurstöður rannsókna þeirra sýna að nýtt blóðpróf getur greint sjúkdóminn með meira en 95 prósenta nákvæmni með því að auðkenna sérstakt hormónamynstur sem aðeins finnst hjá fólki með sjúkdóminn.
Hingað til hefur greining krafist aðferða á borð við grindarholsskoðun, ómskoðun, segulómun eða kviðarholsspeglun, sem er inngripamikil skurðaðgerð. Nýja blóðprófið gæti breytt þessu flókna ferli í einfalda og fljótlega mælingu.
Alvarleg staða á Íslandi: Áratuga bið eftir greiningu
Staðan á Íslandi endurspeglar þennan alþjóðlega vanda, en talið er að á milli 12 og 15 þúsund Íslendingar þjáist af sjúkdómnum. Samkvæmt gögnum frá Endósamtökunum á Íslandi tekur það sjúklinga að meðaltali 7 til 10 ár að fá staðfesta greiningu.
Sérfræðingar eins og Jón Ívar Einarsson, sérfræðingur í kvensjúkdómalækningum, hafa nýlega bent á að íslenska heilbrigðiskerfið anni engan veginn eftirspurn eftir meðferðum og greiningarspeglunum. Miklir biðlistar eru eftir aðgerðum og dæmi eru um að sjúklingar standi frammi fyrir allt að tveggja ára bið eftir nauðsynlegri bót. Snemmtæk greining með einföldu blóðprófi yrði því gríðarlega stórt skref fram á við til að létta á kerfinu og koma í veg fyrir lamandi sársauka og hugsanlegan líffæraskaða eða ófrjósemi hjá konum snemma á lífsleiðinni.
Sérstakt hormónafingrafar
Rannsóknin beindist að hlutverki andrógena, hóps kynhormóna sem eru mikilvæg fyrir æxlunarheilbrigði, beinþéttni og vöðvamassa. Vísindamennirnir greindu hormónagildi í blóði 159 kvenna með staðfesta endómetríósu og 57 kvenna án sjúkdómsins.
Í ljós kom að konur með endómetríósu hafa sérstakt svokallað hormónafingrafar, þar sem mælist hátt hlutfall androgensins 11-ketotestosterone. Hormónið er framleitt í nýrnaberki og spilar lykilhlutverk í uppbyggingu vöva og vexti kynfæra.
Douglas Gibson, einn af meðhöfundum rannsóknarinnar við Edinborgarháskóla, segir niðurstöðurnar marka mikilvæg tímamót í skilningi á sjúkdómnum. Hann lýsir yfir bjartsýni á að þessi nýja innsýn muni ekki aðeins flýta fyrir greiningu heldur einnig leiða til þróunar á nýjum og nýstárlegum meðferðarúrræðum.
Endómetríósa er krónískur sjúkdómur þar sem vefur sem líkist legslímu vex utan legsins, til dæmis á eggjastokkum eða lífhimnu. Sjúkdómurinn hefur áhrif á um 190 milljónir manna um allan heim og veldur oft miklum sársauka og skertri frjósemi. Innlendir og erlendir sérfræðingar telja að nýja mæliaðferðin geti valdið straumhvörfum í lífsgæðum sjúklinga á heimsvísu.
