„Ég þekki einmana fólk sem fáa grunar að sé einmana“

Eftir / Stein­grím Sævarr Ólafsson

Maðurinn einn er ei nema hálfur,

með öðrum er hann meiri en hann sjálfur

-Einar Bene­dikts­son

Það er lík­lega fátt verra en ein­mana­leiki. Að upp­lifa félags­lega ein­angrun, að finn­ast maður yfir­gef­inn, einn, vina­fár, jafn­vel vina­laus, að maður sé ekki nógu góður eða skemmti­legur. Í eðli­legu árferði er það nógu erfitt, á Covid tímum tals­vert meira og svo bætum við jóla­mán­uð­inum sjálfum við, þegar allir eiga nóg með sig og sína nán­ustu, stress nær hámarki og til­finn­ingin er sú að maður EIGI að vera glaður og sáttur. Slíkar til­finn­ingar fara illa í sál­ar­tetrið. Til að bæta gráu ofan á svart sýna rann­sóknir að ein­mana­leiki er bein­línis lík­am­lega óhollur, hann hefur bein áhrif á heilsu og jafn­vel lífslíkur. Svo ein­mana­leiki er vondur bæði fyrir sál og lík­ama.

Sam­komu­bann, heim­sókn­ar­bann, lok­anir staða…allt hefur þetta síðan ýtt undir enn meiri ein­mana­leika hjá fjöl­mörgum. Jú, við vitum örugg­lega öll af ein­mana fólki, eldra fólki, sjúk­lingum og svo mætti áfram telja. Sumir eru ein­mana af því að þeir eiga fáa vini, hafa lítið stuðn­ings­net, eiga litla fjöl­skyldu, vinna á fámennum vinnu­stöðum eða eiga í erf­ið­leikum með að tengj­ast öðrum félags­lega. Aðrir verða ein­mana í kjöl­far skiln­aðar, and­láts maka, upp­sagnar á vinnu­stað. Ástæð­urnar eru margar, grein­ingin marg­slungin, en ein­kennin eru ekki alltaf áber­andi út á við. Ein­mana­leiki sést nefni­lega ekki utan á fólki.

Þá hefur verið sýnt fram á að sam­fé­lags­miðlar hafa ýtt undir og ýkt ein­mana­leika hjá mörgum. Glan­s­tjöldin sem blakta svo skært en eng­inn fær í raun risið undir. Það er auð­veld­ara að þykj­ast vera allt annað en einn, að þykj­ast vera félags­vera við bjarma tölvu­skjás­ins eða sím­ans, þegar raun­veru­leik­inn er allt annar. Því bjart­ara sem glans­lífið á skjánum oft er, því dimmara er heima við.

Ég þekki ein­mana fólk sem fáa grunar að sé ein­mana. Fólk sem póstar svo oft skemmti­legum hlutum, myndum og upp­á­komum á Facebook og Instagram. Það er stundum að fela van­líðan, van­sæld og ein­mana­leika. Sumar færslur eru kall á hjálp. Og ég held að ein­mana­leiki sé algeng­ari en við höldum. Ég held nefni­lega að öll séum við stundum ein­mana. Bara mis­mikið.

Sjálfur á ég ynd­is­leg börn, frá­bæra vini og góða fjöl­skyldu. En þegar kvölda tekur eða þegar helg­arnar renna upp, þá hef ég stundum fundið fyrir ein­hverju sem ég hef hingað til kallað eirð­ar­leysi. Mér fannst það alltaf svo fínt orð yfir það sem var að ger­ast. „Ég er eitt­hvað eirð­ar­laus, ég ætla í göngu“, hef ég sagt. Ég reyni að vera dug­legur að vera með fjöl­skyld­unni, hitta vin­ina, en það eru tak­mörk fyrir því hvað maður getur lagt á fólkið í kringum sig. Það á sína fjöl­skyldu sem það þarf að sinna, aðra vini og hugð­ar­efni.

Ég hef aldrei litið á sjálfan mig sem ein­mana. En það rann upp fyrir mér um dag­inn, þar sem ég sat heima, horfði í gaupnir mér og tók svo fram göngu­skó, keyrði út í blá­inn og gekk í þrjá tíma til þess eins að þreyta mig svo ég myndi sofna fyrr um kvöldið, að já, ég get verið ein­mana. Ég kall­aði ein­mana­leik­ann bara öðru orði, ég kall­aði hann eirð­ar­leysi, til að mér liði betur. Ég þurfti ítar­lega sjálf­skoðun og full­kom­inn heið­ar­leika við sjálfan mig til að við­ur­kenna stað­reyndir. Já, ég er stundum ein­mana. En vit­iði…ég er bara mann­legur, mér má alveg stundum líða illa, sakna, vilja félags­skap. Það er eðli­legt. Og ég þarf að mæta mér, sýna mér mildi og skiln­ing. Að við­ur­kenna og takast svo á við verk­efnið. Og þau eru alltaf næg verk­efnin. En ég vil líta út á við, horfa til ann­arra sem eru að glíma við þennan fjára og ég held að við þurfum að gera það öll.

Það eru svo margir sem eru ein­mana, sem þurfa á félags­skap að halda, þurfa á þér að halda. Heimsókn, sím­tal, tölvu­póstur, spjall á Messen­ger. Allt getur hjálpað. Maðurinn er félags­vera, hann þarf annað fólk. Hann þarf teng­ingar. Nú í des­em­ber sér­stak­lega. Eins og Einar Ben orð­aði það í hend­ing­unni í upp­hafi færsl­unnar, þegar maður er einn, þá er maður bara hálfur. Maður þarf félags­skap til að verða heill.

Eigum við að gefa hvert öðru það í jóla­gjöf í ár að hafa sam­band við fólkið okkar, vin­ina okkar og gera eitt­hvað í þessu? Það er nefni­lega sælla að gefa en þiggja…vin­skap og teng­ingar.

Höfundur er fjöl­miðla­ráð­gjafi og almanna­teng­ill undir Sævarr slf.