Fróðleikur um agúrkur og uppskrift að tzatziki-sósu

Uppruni
Agúrkur eru taldar ætt­aðar frá Indlandi en í Evrópu hafa þær verið rækt­aðar í margar aldir en það sýna rit­aðar heim­ildir, til dæmis er þeirra getið í grískum og róm­verskum heim­ildum. Agúrkur eru í raun­inni ávöxtur eða stórt ber. Þær eru af sömu ætt og melónur, kúr­bítur og grasker. Oftast er talað um tvenns­konar agúrkur, þær löngu hafa þykk­ara skinn en þær minni og eru þessar venju­legu sem við þekkjum. Þær styttri þekkjum við sem asíur eða pikl­aðar gúrkur sem eru ann­að­hvort nið­ur­sneiddar eða hafðar heilar í söltum ediks­legi eða salt­pækli. Agúrkur voru fyrst rækt­aðar á Reykjum í Mos­fells­sveit hér á landi árið 1913 en upp úr 1925 var ræktun þeirra orðið nokkuð algeng.

Nær­ing­ar­gildi
Agúrkur eru taldar koma auknu jafn­vægi á blóð­þrýst­ing og efnin plöntu­steról og pektín hafa sýnt sam­kvæmt rann­sóknum að þau geti hugs­an­lega dregið úr magni kól­ester­óls í blóði. Þær inni­halda fáar hita­ein­ingar en mikið af vatni. Að borða agúrku með hýð­inu gefur bestu nær­ing­una. Stein­efnið sílíkon í agúrkum er gott fyrir hár og neglur. Gúrkur eru mjög vítamín­ríkar. Þær inni­halda flest B-vítamínin, C-vítamín, og K-vítamín, fól­in­sýru, kalk, járn, magnesíum, fos­fór ásamt góðu magni af kopar.

Gúrkutíð
Þegar talað er um ,,gúrku­tíð“ er lítið um að vera í þjóð­fé­lag­inu og fjöl­miðlar hafa úr litlu efni að moða. Orðið er talið eiga rætur að rekja til kaup­manna í Berlín árum áður. En á sama tíma og agúrk­urnar þrosk­uð­ust og voru lagðar í súr síð­sum­ars, stóðu frí sem hæst og minnst að gera í við­skipta­líf­inu. Fóru menn að tengja upp­skeru­tíma agúrkunnar við lægðir í sam­fé­lag­inu og er þetta mál­tæki enn notað í dag.

Agúrku­sa­löt eftir lands­svæðum
Norð­ur­evr­ópsk agúrku­sa­löt eru með ediki og dilli, við Mið­jarð­ar­hafið með ólífu­olíu og ferskri myntu eða óreganó. Norð­ur­a­frísk salöt eru oft með hvít­lauk og dilli og ind­versk með kar­ríkryddum. Mexíkósk með avókadó, chili og kórí­ander. Víða í heim­inum eru þær líka snögg­steiktar og not­aðar í heita rétti.

Ýmsir molar
• Sniðugt er að setja agúrku­sneiðar á húð­ina því það gefur henni raka og róar hana ef það er sviði í henni.
• Einnig er talið gott að skella kældum gúrku­sneiðum á augun til að draga úr bólgum og auka frísk­leika.
• Hún er talin góð til að forð­ast þynnku ef nokkrar sneiðar eru borð­aðar áður en farið er að sofa.
• Hún er góður skyndi­biti ef hung­ur­til­finn­ingin lætur á sér kræla.
• Agúrkur eru fjórða mest rækt­aða græn­metið í heimi og eru þekktar sem ein hollasta fæða sem fyr­ir­finnst.
• Ef skoð­aðar eru tölur um magn þá borðar hver Íslend­ingur um 4-5 kíló af agúrkum árlega.

Það er gott að skella kældum gúrku­sneiðum á augun til að draga úr bólgum.

Tzatziki-sósa

1 agúrka
1 ½ tsk. sjáv­ar­salt
1 sítróna, helst líf­ræn
1 hvít­lauks­rif
hnefa­fylli stein­stelja
hálf hnefa­fylli fersk mynta
400 g grísk jógúrt
2 msk. ólífu­olía
½ tsk. pipar

Saxið agúrk­una, með hýð­inu, smátt eða rífið í gegnum stóru götin á rifjárni. Látið í skál, blandið ½ tsk. af salti saman við og látið standa í 10-15 mín­útur. Rífið 1 msk. af sítrónu­berki fínt, setjið í skál og kreistið safa úr hálfri sítrónu yfir. Saxið hvít­l­auk­inn smátt og bætið saman við sítrónusafann og börk­inn.

Saxið stein­selju og myntu smátt og setjið í skál­ina. Bætið grískri jógúrt, olíu, rest­inni af salt­inu og pip­arnum saman við. Kreistið þá safann úr sölt­uðu agúrkunni og blandið henni saman við. Geymið í kæli þar til borið fram.