Kristján Loftsson kveður goðsögn: Mikið lán að hafa átt sam­leið með Rabba. Hann kveður okk­ur nú.

Rafn Magnús­son vél­fræð­ing­ur fædd­ist 25. febr. 1932 á Þránd­ar­stöðum í Kjós. Hann lést 15. febr. 2021 á hjúkr­un­ar­heim­il­inu Ísa­fold í Garðabæ. 26. des­em­ber 1954 gift­ist Rafn eft­ir­lif­andi eig­in­konu sinni, Evu Guðmunds­dótt­ur frá Eystri-Mó­hús­um á Stokks­eyri. Eva og Rafn eign­uð­ust þrjú börn, þau Vil­borgu, Krist­inn og Elsu.

Rafn eða Rabbi eins og hann var oft kall­aður er hálf­gerð þjóð­sagna­per­sóna í sögu hval­veiða hér á landi. Það má segja að að veiðar á þessum skepnum hafi verið Rafni í blóð borið, fæddur og upp­al­inn í Hval­firði. Og Rabbi og Kristján Loftsson, for­stjóri Hvals, voru bestu vinir og fylgd­ust lengi að. Á Hval 1 sum­arið 1956 var Rabbi vél­stjóri. Kristján var messi, aðeins 13 ára í sínum fyrsta túr og sá var hún ekki hár í loft­inu. Hval­veiðar hafa því fylgt þessum tveimur mönnum stærstan hluta lífs­ins.

Rabbi starf­aði hjá Hvali hf. yfir sum­arið, frá árinu 1954 og var á veiðum heil sautján sumur. Þá fannst honum tími til kom­inn að hætta að stíga öld­una og fór í land og var einn starfs­manna í hval­veiði­stöð­inni í Hval­firði. Þó tók við nokk­urt hlé, en þá vant­aði hann gamla vin, Kristján Loftsson, vakt­mann, til að hafa augu með hval­veiði­bát­unum.

Hval­veiðar voru því stór hluti af lífi Rafns. Í sam­tali við Morg­un­blaðið í októ­ber 2002 sagði hann:

Rafn var vél­stjóri á hval­veiði­skip­unum í 17 ár eða frá árinu 1954 til 1970. Árið 1990 varð hann svo vakt­maður skip­anna, þar sem Hvalur 6,7,8 og 9 lágu við bryggju. Þá hafði Hvalur 1,2,3,4 verið grandað, enda gömul og úrelt skip en hvalur 5 end­aði á safni í Þýska­landi.

Hvalfjörður hafði mótandi áhrif

Rafn ólst upp í Hvamms­vík en hug­ur­inn stefndi til að vinna með vél­ar. Í minn­ing­ar­grein Morg­un­blaðs­ins segir að ekki sé ólík­legt að nánd við vél­búnað setu­liðs­ins í Hval­f­irði hafi mótað þann áhuga.

Rafn var yfir­vél­stjóri hjá Hvali en færði sig árin 1970 til 71 í ál­ver­ið í Straums­vík. Rafn hóf störf sem smíða- og suðu­kenn­ari við Vél­skóla Íslands 1971 og starf­aði við það þar til hann hætti störf­um árið 2001. Frá 1974 var Rafn stöðvar­stjóri í hval­stöð­inni í Hval­f­irði á sumr­in. . Árið 2008 fékk Rafn heið­urs­merki sjó­manna­dags­ráðs fyr­ir störf sín.

Forðast fjölmiðla

Faðir Krist­jáns Lofts­sonar var einn þeirra sem stofn­uðu Hval. Í við­tali sagði Kristján:

Kristján er ekki aðeins for­stjóri Hvals held­ur einnig aðal­eig­andi HB Granda. Þá á hann hlut í og situr í stjórnum ýmissa ann­arra félaga sem flest tengj­ast inn­byrðis.

Kristján forð­ast helst fjöl­miðla og veitir sjaldan við­töl. Í nær­mynd DV sagði að Kristján væri gjaf­mildur og góð­hjart­aður og þekktur fyrir að ausa fé til góð­gerða­fé­laga án þess að gorta af því á opin­berum vett­vangi.

Þekkst frá unga aldri

Kristján hefur þekkt Rafn eða Rabba eins og þeir köll­uðu hann ævin­lega. Kynni þeirra ná langt aftur eða til árs­ins 1956. Rabbi er þá annar vél­stjóri á Hval 1. Kristján Loftsson er messi, aðeins 13 ára gam­all. Þetta er hans fyrsta frumraun til sjós. Hval­veiðar hafa fylgt Krist­jáni í kringum 70 ár. Kristján segir:

„Næst vor­um við skips­fé­lag­ar á Hval 2 og Hval 7 sam­tals í fjór­ar hval­ver­tíðir, ég sem há­seti og Rabbi vél­stjóri.

Rabbi sagði mér að aðdrag­andi þess að hann réðst til Hval hf. var að skóla­bróðir hans í Vél­skól­an­um bað hann að leysa sig af í hálf­an mánuð í byrj­un hval­ver­tíðar 1954 sem 3. vél­stjóri á Hval 2.“

Umsvif minnkuðu

Rabbi var alla ver­tíð­ina og gott bet­ur hjá Hval hf. Starfaði hann á hinum ýmsu bátum Hvals þar til hann hætti á sjó árið 1970. Hann leysti þó af við og við ef mann vant­aði á bát. Kristján Loftsson segir:

„Öll um­svif hjá Hval hf. minnk­uðu auð­vitað veru­lega er hval­veiðar hættu eft­ir ver­tíð­ina 1989 er hið svo­nefnda hval­veiði­bann tók gildi. Áfram varð að líta eft­ir skip­un­um og sjá til þess að allt væri í lagi um borð. Fólst það m.a. í að snúa aðal­vél­inni og smyrja hana reglu­lega og margt fleira,“ segir Kristján.

Rabbi þekkti manna best hvern krók og kima í hval­bát­un­um svo hér var ekki kot vísað. Natni, vand­virkni og snyrti­mennska var Rabba í blóð bor­in er kom að eft­ir­liti og því sem þurfti að gera svo skip­in yrðu klár í slag­inn er kallið kæmi,“ Kristján og heldur áfram:

„Er það svo loks gerð­ist 2006 er Hval­ur 9 fór í stutta ver­tíð í lok sum­ars og veiddi sjö lang­reyðar, þá var skip og vél­bún­aður í eins góðu ástandi og maður gat best á kosið eft­ir að hafa legið í Reykja­vík­ur­höfn síðan haustið 1989. Sam­visku­semi Rabba sýndi sig hér áþreif­an­lega.“

Rabbi hætti hjá Hval hf. Að eigin ósk sögum ald­urs í lok árs 2006. Hann var þá 74 ára.

„Kom hann oft í kaffi til að ræða mál­in eins og geng­ur og ger­ist. […] Það var mikið lán fyr­ir Hval hf. að hafa fengið mann eins og Rabba til starfa hjá fé­lag­inu, mann sem kunni sitt fag og var úrræða­góður ef eitt­hvað bját­aði á,“ segir Kristján og bætir við:

„Þegar ég hugsa til baka þá var ég nú ekki hár í loft­inu 13 ára á Hval 1 en þar um borð var ein­vala áhöfn og marg­ir þeirra störf­uðu hjá fyr­ir­tæk­inu í ára­tugi eins og Rabbi, enda leið mér vel þar og síðar til sjós með þeim,“ segir Kristján.

Góður vinur kvaddur

„Það hef­ur verið mikið lán fyr­ir mig per­sónu­lega að hafa átt sam­leið með Rabba í nær 65 ár er hann kveður okk­ur nú. Hann kenndi mér margt um gufu­vél­ar en þær þekkti hann eins og lóf­ana sína,“ segir Kristján um sinn gamla vin.

Útför Rafns fór fram frá Vídalíns­kirkju í dag.