Fornverkaskólinn í Skagafirði hlýtur virtustu minjaverndarverðlaun Evrópu

Forn­verka­skól­inn í Skaga­firði hefur hlotið Evrópsku minja­vernd­ar­verð­launin / Europa Nostra Awards 2026, sem telj­ast virt­ustu við­ur­kenn­ingar sinnar teg­undar í Evrópu.

Verð­launin eru veitt af Fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins og Europa Nostra með stuðn­ingi úr Menn­ing­ar­á­ætlun ESB. Að þessu sinni fengu 30 verk­efni frá 18 löndum við­ur­kenn­ingu, en alls bár­ust 261 umsókn frá 40 löndum.

Vernda torfhúsaarfinn

Forn­verka­skól­inn er rek­inn af Byggða­safn Skag­firð­inga og var stofn­aður árið 2006 með það mark­mið að varð­veita hefð­bundnar íslenskar bygg­ing­ar­að­ferðir, sér­stak­lega torf­húsa­gerð.

Með verk­legri kennslu, rann­sóknum og end­ur­bygg­ingu frið­aðra húsa vinnur skól­inn að því að halda þess­ari sér­stöku hand­verks­hefð lif­andi og miðla henni til kom­andi kyn­slóða.

„Við erum gríð­ar­lega stolt af þess­ari við­ur­kenn­ingu á starfi síð­ustu tveggja ára­tuga. Við vonum að hún varpi ljósi á torf­húsa­arf­inn, sem er í hættu þar sem sífellt færri kunna hand­verkið,“ segir Berglind Þor­steins­dóttir, safn­stjóri Byggða­safns Skag­firð­inga.

Hundruð nemenda hafa tekið þátt

Frá árinu 2007 hefur skól­inn staðið fyrir um 50 nám­skeiðum með þátt­töku um 500 nem­enda, bæði frá Íslandi og erlendis. Kennslan hefur að stórum hluta farið fram á Tyrf­ings­stöðum í Skaga­firði, þar sem sögu­leg hús hafa verið end­ur­byggð og nýtt sem lif­andi kennslu­um­hverfi.

Í umsögn dóm­nefndar segir:

„Verk­efnið tekst á við hnignun þekk­ingar á hefð­bundnu bygg­ing­ar­hand­verki í Evrópu með því að miðla því áfram á lif­andi og áþreif­an­legan hátt. Það byggir á öfl­ugu kennslu­lík­ani um flutn­ing þekk­ingar á milli kyn­slóða sem tryggir bæði varð­veislu hús­anna sjálfra og þeirrar þekk­ingar sem þarf til að halda þeim við. Verk­efnið stendur á traustum grunni vand­aðs hand­verks og nýtur stuðn­ings af alþjóð­legu og fræði­legu sam­starfi, og er góð fyr­ir­mynd fyrir varð­veislu torf­húsa­arfs­ins.“

Hvetja landsmenn til að kjósa

Verð­launin verða afhent við hátíð­lega athöfn í Nikósíu á Kýpur 28. maí. Almenn­ingur getur jafn­framt kosið sitt upp­á­halds­verk­efni í net­kosn­ingu um „Public Choice Award“, þar sem sig­ur­veg­ari hlýtur 10.000 evrur.

„Við getum kannski ekki kosið Ísland í Eurovision í ár, en í þetta skiptið getum við heldur betur kosið Ísland og torf­húsa­arf­inn okkar í Evrópsku minja­vernd­ar­verð­laun­unum – áfram Ísland!“ segir Berglind og bendir á að hægt sé að greiða atkvæði til 12. maí á vef­síðu Europa Nostra.

Þetta er í annað sinn sem íslenskt verk­efni hlýtur þessi verð­laun frá því þau voru fyrst veitt árið 2002. Áður hlaut Franski spít­al­inn á Fáskrúðs­firði við­ur­kenn­ing­una árið 2016.