Moira Millán, aktívisti Mapuche-frumbyggjanna, verður með ráðstefnu á vegum Redes3 í Vigdísarstofnun – Miðstöð tungumála og menningar, dagana 18.–20. júní. Hún vonast til að sjá sem flesta taka þátt í þessu brýna og tímabæra samtali en hún leitar nýrra leiða til samstöðu og viðreisnar gegn því sem hún kallar jarðarmorð.
Á tímum hnattrænna loftslagsbreytinga og vaxandi óvissu talar Moira Millán fyrir því að fólk líti meira í eigin barm og endurhugsi svolítið grundvöll tilveru sinnar. Hún hvetur fólk til að endurmeta ekki aðeins hvernig við komum fram við jörðina, heldur líka hvernig við komum fram við hvert annað.
Moira fæddist árið 1970 í Argentínu og var meðal annars fjallað um hennar ævi í kvikmyndinni The rebellion of the flowers frá 2022. Moira er stofnandi nokkurra hreyfinga sem stendur fyrir réttindum Mapuche frumbyggjanna í Suður – Ameríku, fyrir réttindum kvenna innan samfélags frumbyggja.
Kerfisbundið ofbeldi þar sem fjórir þættir skarast
En hvað er „jarðarmorð“? Í nýjustu bók sinni, Terricidio (2024), kynnir Millán hugmyndafræði sem varpar nýju ljósi á þær krísur sem steðja að mannkyninu. Heitið á rætur sínar að rekja til latnesku orðanna terra (heimurinn eða jörðin) og caedere (að drepa). Á Norðurlöndunum hefur orðið verið þýtt sem jordmord og á íslensku sem jarðarmorð. Samkvæmt Millán er jarðarmorð ekki einangrað umhverfisvandamál, heldur kerfisbundið ofbeldi þar sem fjórir þættir skarast:
- Vistmorð (Ecocide): Kerfisbundin og áframhaldandi eyðing náttúrunnar og lífkerfa hennar.
- Þjóðarmorð (Genocide): Ofsóknir og útrýming á hópum fólks, einkum þeim frumbyggjasamfélögum sem verja lönd sín.
- Þekkingarmorð (Epistemicide): Markviss eyðing á þekkingarkerfum, heimspeki og tungumálum frumbyggja, sem oft geyma lykilinn að sjálfbærri sambúð við jörðina.
- Menningarmorð (Cultural genocide): Niðurbrot á menningarlegri sjálfsmynd og lifnaðarháttum sem tengja fólk við umhverfi sitt.
Með þessari greiningu sýnir Millán fram á að ekki sé hægt að aðskilja umhverfisvernd frá félagslegu réttlæti. Eyðing náttúrunnar helst ávallt í hendur við kúgun þeirra samfélaga sem hafa lifað í sátt við hana í aldaraðir.
