Fara í efni
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
„Fer svo heim að taka upp podcast þar sem hann titlar sig Ritstjórann“
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Skoðun

Nakin og blaut í Reyn­is­fjöru

Fólk

Vigtuð viku­lega og sett á mat­ar­plan aðeins tíu ára gömul

Heimur

Macaulay Culkin snýr aftur sem Kevin McCallister

Innlent

Lög­reglan lýsir eftir Nikulási Snorra­syni

Heimur

„Guðfaðir gervi­greindar“ varar við yfir­vof­andi stór­slysi

Heimur

Faðir skaut eig­in­konu sína og þrjú ung börn til bana

Pólitík

„Af tvennu illu er skárra að böð­ull­inn sé ekki í felu­litum frjáls­lyndis“

Heimur

Banda­rísk stjórn­völd birta þrjú ný mynd­skeið af óþekktum fljúg­andi fyr­ir­bærum

Heimur

Kærasti Heidi Gardner lát­inn, 43 ára að aldri

Innlent

Ók á 126 km hraða þar sem hámarkið er 80

Niðurbrot á sjálfsmynd og lifnaðarháttum

Aktí­visti á vegum Vig­dís­ar­stofn­unar leitar nýrra leiða til sam­stöðu og við­reisnar gegn því sem hún kallar jarð­ar­morð

Myndin tengist fréttinni ekki beint
Myndin teng­ist frétt­inni ekki beint Mynd: Unsplash/Sergey Vinogradov

Moira Millán, aktí­visti Mapuche-frum­byggj­anna, verður með ráð­stefnu á vegum Redes3 í Vig­dís­ar­stofnun – Miðstöð tungu­mála og menn­ingar, dag­ana 18.–20. júní. Hún von­ast til að sjá sem flesta taka þátt í þessu brýna og tíma­bæra sam­tali en hún leitar nýrra leiða til sam­stöðu og við­reisnar gegn því sem hún kallar jarð­ar­morð.

Á tímum hnatt­rænna lofts­lags­breyt­inga og vax­andi óvissu talar Moira Millán fyrir því að fólk líti meira í eigin barm og end­ur­hugsi svo­lítið grund­völl til­veru sinnar. Hún hvetur fólk til að end­ur­meta ekki aðeins hvernig við komum fram við jörð­ina, heldur líka hvernig við komum fram við hvert annað.

Moira fædd­ist árið 1970 í Argent­ínu og var meðal ann­ars fjallað um hennar ævi í kvik­mynd­inni The rebellion of the flowers frá 2022. Moira er stofn­andi nokk­urra hreyf­inga sem stendur fyrir rétt­indum Mapuche frum­byggj­anna í Suður – Ameríku, fyrir rétt­indum kvenna innan sam­fé­lags frum­byggja.

Kerfisbundið ofbeldi þar sem fjórir þættir skarast

En hvað er „jarð­ar­morð“? Í nýj­ustu bók sinni, Terricidio (2024), kynnir Millán hug­mynda­fræði sem varpar nýju ljósi á þær krísur sem steðja að mann­kyn­inu. Heitið á rætur sínar að rekja til lat­nesku orð­anna terra (heim­ur­inn eða jörðin) og caedere (að drepa). Á Norð­ur­lönd­unum hefur orðið verið þýtt sem jord­mord og á íslensku sem jarð­ar­morð. Samkvæmt Millán er jarð­ar­morð ekki ein­angrað umhverf­is­vanda­mál, heldur kerf­is­bundið ofbeldi þar sem fjórir þættir skar­ast:

  • Vistmorð (Ecocide): Kerf­is­bundin og áfram­hald­andi eyð­ing nátt­úr­unnar og líf­kerfa hennar.
  • Þjóð­ar­morð (Genocide): Ofsóknir og útrým­ing á hópum fólks, einkum þeim frum­byggja­sam­fé­lögum sem verja lönd sín.
  • Þekk­ing­ar­morð (Epistemicide): Markviss eyð­ing á þekk­ing­ar­kerfum, heim­speki og tungu­málum frum­byggja, sem oft geyma lyk­il­inn að sjálf­bærri sam­búð við jörð­ina.
  • Menn­ing­ar­morð (Cultural genocide): Nið­ur­brot á menn­ing­ar­legri sjálfs­mynd og lifn­að­ar­háttum sem tengja fólk við umhverfi sitt.

Með þess­ari grein­ingu sýnir Millán fram á að ekki sé hægt að aðskilja umhverf­is­vernd frá félags­legu rétt­læti. Eyðing nátt­úr­unnar helst ávallt í hendur við kúgun þeirra sam­fé­laga sem hafa lifað í sátt við hana í aldaraðir.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Heimur

Hin sænska Karin hvarf áður en hún átti að sækja börnin sín

Sendi dularfull smáskilaboð viku fyrir hvarfið
Heimur

Þrír féllu þegar dróni réðst á bíl við mat­ar­út­hlutun á Gaza

Fólk

Fjórum árum eftir að heil­inn hót­aði upp­sögn á Karl Ágúst tvö verk á sviði

Heimur

Lögregla fjar­lægði mót­mæl­anda eftir að hafa rugl­ast á áletrun á bol hans

Fólk

Af hverju getur lyktin af mak­anum verið svona ómót­stæði­leg?

Innlent

Lög­reglan kölluð til eftir að hitn­aði í kol­unum við tölvu­leikja­spil

Sjö gist fangageymslur lögreglunnar eftir nóttina.

Innkalla leik­fang úr Tiger vegna köfn­un­ar­hættu

Tölvu­þrjót­arnir sem réð­ust á 1984 skemmdu sjö vef­síður tengdar Palest­ínu

Ógn­vekj­andi umfang tölvu­árásar á íslenskt hýs­ing­ar­fyr­ir­tæki

Dæmdur í níu ára fang­elsi fyrir kóka­ínsmygl með Norrænu

Talninga-Tómas verður Dómara-Tómas