Í tilefni þess að sjö ár eru liðin frá ákveðnum tímamótum lítur Anna Kristjánsdóttir til baka yfir langan og strangan baráttuferil trans fólks á Íslandi. Í einlægum pistli rifjar hún upp hvernig það var að vera nánast ein á báti í samfélagi sem skildi ekki orðræðuna og hvernig transfáninn átti eftir að breyta ásýnd gleðigöngunnar til frambúðar.

Fórnarlömb haturs

Anna veitti því sérstaka athygli í gleðigöngunni á dögunum hversu transfáninn var mikið áberandi, en staðan var önnur hér á árum áður. Það var ekki fyrr en árið 2013 sem transfáninn sást í fyrsta sinn í göngunni.

„Ég hafði pantað einn fána frá Bretlandi og svo heppilega vildi til að Hilmar Hildar Magnússon hafði einnig pantað fána,“ segir Anna. Í göngunni það árið gengu þær tvær, Anna og Anna Margrét Grétarsdóttir, með sinn hvorn transfánann í broddi fylkingar fyrir atriði Trans-Íslands. Nokkur ungmenni tóku að sér að vera fórnarlömb haturs gegn trans fólki í atriðinu, sem heppnaðist ljómandi vel, og var þetta líklega í fyrsta skipti sem trans fólk var með sératriði í gleðigöngunni.

Tíminn undir regnbogahlífinni

Anna minnist þess að það hafi ekki alltaf verið sjálfgefið að trans fólk fengi að vera með sem það sjálft. Á síðustu öld og fram á þá næstu var hún aukameðlimur í Samtökunum '78, sem á þeim tíma voru samtök homma og lesbía, „enda trans fólk ekki til að mati flestra,“ útskýrir hún.

Samtökin '78 sýndu þeim þó fullan stuðning, meðal annars við stofnun Trans-Íslands árið 2007. Fljótlega eftir það breyttust Samtökin '78 í samtök hinsegin fólks og fékk Trans-Ísland þar með inni undir regnbogahlíf þeirra. Anna mætti sjálf á opið hús samtakanna í fyrsta sinn árið 1984 og oft eftir 1987, áður en hún flúði land árið 1989. Hún sneri aftur sjö árum síðar sem breytt manneskja.

„The only trans in the village“

Fyrstu árin eftir heimkomuna einkenndust af baráttu, ekki aðeins við fordóma og fáfræði, heldur einnig við orðfæri samfélagsins. Rangnefnið „kynskiptingur“ var nánast undantekningarlaust notað í opinberri umræðu. Anna stóð í ströngu stappi við fjölmiðla og almenning í nokkur ár uns orðið trans hlaut almenna viðurkenningu með hjálp góðra vina.

Hún var iðulega spurð hvers vegna hún stofnaði ekki félag trans fólks á Íslandi, en lengi vel voru þau einfaldlega of fá: „Mér leið oft eins og má líkja við í bresku sjónvarpsþáttunum Little Britain: the only trans in the village.“

Alþjóðlegt starf og kynslóðaskipti

Árið 2005 tók Anna þátt í að stofna samtökin Transgender Europe og sat þar í stjórn fyrstu þrjú árin, en tengdist stjórninni sem skoðunarmaður reikninga eftir það, eða í samtals sjö ár til ársins 2012. Þegar Trans-Ísland var loksins stofnað árið 2007 ákvað Anna að sitja hjá við fyrstu stjórn félagsins vegna trúnaðarstarfa sinna erlendis, og hefur haldið þeirri reglu síðan.

Hún dregur hliðstæðu á milli þess og þegar hún bað um starfslok í vinnunni sinni þegar vinnufélagar vildu breyta vaktafyrirkomulagi gegn hennar vilja. Henni þótti betra að stíga til hliðar en að vera „fúl á móti“. Hún leggur áherslu á að félagið eigi svo sannarlega rétt á sér en hún sé ekki sammála öllu og því sé best að láta unga fólkið um að reka það á þann hátt sem því þykir best.

Talan sjö sem rauður þráður

Eftir önnur sjö ár erlendis mætti Anna aftur á Skólavörðuholtið, án þess að vera neitt annað en hún sjálf, og horfði á atriðin líða hjá án þess að taka beinan þátt. Hún veltir því fyrir sér hvort hún hefði átt að rölta af stað með Öldungadeildinni, enda fari hún að nálgast þann aldur, hana vanti sennilega sjö ár upp á það.

„Þessi sjö ár virðast alltaf sitja í mér,“ segir Anna að lokum um þennan dularfulla en sterka rauða þráð sem fylgir lífshlaupi hennar.