Logi Einarsson, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, hefur samþykkt fyrstu heildstæðu stefnu Íslands um opin og ábyrg vísindi. Stefnan gildir fyrir tímabilið 2026–2029 og markar tímamót í íslensku vísindasamfélagi með því að setja skýran ramma um gagnsæi og aðgengi í samræmi við alþjóðleg viðmið.
Grundvallarhugmynd stefnunnar er að þekking sem verður til fyrir opinbert fé eigi að vera sameiginleg auðlind sem nýtist samfélaginu öllu. Með því að opna aðgang að rannsóknarniðurstöðum, gögnum og aðferðum á að tryggja betri nýtingu á skattfé og auka samfélagsleg áhrif vísinda.
„Með stefnunni er stigið mikilvægt skref í átt að opnara og öflugra vísindasamfélagi um leið og dregið er úr sóun tíma og fjármuna,“ segir Logi Einarsson menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra. Hann leggur áherslu á að markmiðið sé að þekking nýtist sem best með gagnsæi, ábyrgð, öryggi og akademískt frelsi að leiðarljósi.
Helstu áherslur stefnunnar:
- Opinn aðgangur: Fræðilegar birtingar, rannsóknagögn og kennslugögn verða aðgengileg öllum.
- Efling innviða og miðlunar: Stuðlað verður að öflugri rannsóknarinnviðum og aukinni þátttöku almennings.
- Sveigjanleiki og öryggi: Unnið verður eftir reglunni „eins opin og mögulegt er, en eins lokuð og nauðsyn krefur“ til að vernda persónuvernd, hugverkarétt og rannsóknaöryggi.
Hvati fyrir nýsköpun og smærri fyrirtæki
Greiðari aðgangur að gögnum á að draga úr tvíverknaði og flýta fyrir nýsköpun, ekki síst hjá fyrirtækjum, stofnunum og almenningi. Þetta getur jafnað tækifæri fyrir smærri samfélög og rannsóknaraðila sem hafa takmarkað fjármagn, og auðveldað samstarf þvert á landamæri. Þá mun stefnan nýtast sem mikilvægt tæki til að takast á við stórar samfélagslegar áskoranir í heilbrigðis-, loftslags- og menntamálum.Stefnunni verður fylgt eftir með framvinduskýrslu, og mun heildarmat á framkvæmd hennar og áhrifum fara fram á seinni hluta ársins 2029.
