Dómsmálaráðherra segir Ísland bundið af sameiginlegum reglum Schengen um áritunarfrelsi Ísraela. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi heimild til að fella niður slíkt frelsi vegna alvarlegra mannréttindabrota en hafi ekki beitt henni gegn Ísrael.

Ísland getur ekki afnumið áritunarfrelsi ísraelskra ríkisborgara að eigin frumkvæði eða án samráðs innan Schengen-samstarfsins. Þetta kemur fram í svari Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra við fyrirspurn Mannlífs um hvort henni þyki jafn óásættanlegt að Ísraelar ferðist til Evrópu og hún sagði í sumar um ferðalög Rússa, í ljósi stríðsins í Úkraínu.

Fyrirspurnin var send í kjölfar frétta um að ísraelska flugfélagið Arkia hefði bætt Keflavíkurflugvelli við áfangastaði sína og auglýsti beint flug til Íslands.

Í fyrirspurn Mannlífs var vísað til ummæla ráðherra í samtali við RÚV í sumar, þar sem hún sagðist telja fáránlegt að Rússar fengju að ferðast til Evrópu á meðan árásarstríð Rússlands í Úkraínu stæði yfir. Ráðherra var spurð hvort henni þætti jafnframt fáránlegt að Ísraelar fengju að ferðast til Evrópu, þar á meðal Íslands, á meðan þjóðarmorð væri framið á Gaza og landrán og ofbeldi ættu sér stað á Vesturbakkanum.

Ísraelar njóta áritunarfrelsis

Í svari ráðherra kemur fram að Ísland sé bundið af sameiginlegum reglum Schengen-samstarfsins um það hvaða ríkisborgarar þurfi vegabréfsáritun til að ferðast inn á svæðið.

„Rússneskir ríkisborgarar þurfa samkvæmt þeim reglum vegabréfsáritun en ísraelskir ríkisborgarar mega dvelja á Schengen-svæðinu í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili án undirritunar,“ segir í svarinu.

Þar kemur jafnframt fram að eftir innrás Rússa í Úkraínu hafi Evrópusambandið fellt niður samning sem auðveldaði Rússum að fá vegabréfsáritun. Frá nóvember 2025 hafi flestir Rússar aðeins fengið áritun fyrir eina ferð í senn.

„Allar umsóknir frá Rússlandi eru metnar af mikilli varúð og skoðað er vandlega hvort umsækjandi geti ógnað öryggi Schengen-ríkja,“ segir ráðherra.

Hún bendir á að Ísland geti ekki breytt áritunarfrelsi Ísraela einhliða.

„Undanþága Ísraela frá áritunarskyldu er sameiginleg regla sem Ísland getur ekki breytt að eigin frumkvæði eða án samráðs á vettvangi Schengen.“

ESB getur fellt niður áritunarfrelsi vegna mannréttindabrota

Í svari ráðherra kemur þó fram að nýlegt regluverk Evrópusambandsins veiti framkvæmdastjórninni heimild til að fella niður áritunarfrelsi ríkis við tilteknar aðstæður.

„Þó má nefna að samkvæmt nýlegu regluverki áritana getur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tekið ákvörðun um að fella niður áritanafrelsi ríkis sem brýtur alvarlega gegn mannréttindum, mannúðarrétti eða niðurstöðu alþjóðlegra dómstóla að undangengnu samráðsferli innan Schengen-ríkja.“

Ráðherra segir að framkvæmdastjórn ESB hafi þó ekki beitt þessari heimild gagnvart Ísrael.

„Sú ákvörðun er hjá framkvæmdastjórn ESB sem hefur ekki beitt þeirri heimild gegn Ísrael,“ segir í svarinu.

Ísland hafi lýst andstöðu við mannréttindabrot

Ráðherra tekur einnig fram að hún hafi opinberlega lagt áherslu á andstöðu Íslands við mannréttindabrot á Gaza og að alþjóðalög eigi að gilda jafnt um alla.

„Í öðru lagi hefur ráðherra opinberlega lagt áherslu á skýra andstöðu Íslands við mannréttindabrot á Gaza og ítrekað að alþjóðalög eigi að gilda jafnt um alla. Það gerði hún meðal annars á sumarlotu mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna á síðasta ári.“

Þá segir ráðherra að heimildir erlendra flugfélaga til að fljúga til Íslands, hvort sem um sé að ræða áætlunarflug eða leiguflug, heyri ekki undir málefnasvið dómsmálaráðherra eða dómsmálaráðuneytisins.

Hún leggur jafnframt áherslu á að einstaklingum sem taldir eru ógna öryggi eða alþjóðasamskiptum Schengen-ríkis sé synjað um komu, óháð því hvaða landi þeir koma frá.

„Hverjum þeim sem er talinn ógna öryggi eða alþjóðasamskiptum Schengen-ríkis er synjað um komu, óháð því hvaða landi hann kemur frá,“ segir í svari dómsmálaráðherra.