Áfengisneysla meðal eldra fólks á Íslandi er vaxandi vandamál og fer að miklu leyti fram í felum. Þetta segir Ingibjörg Guðmundsdóttir, hjúkrunarfræðingur og lýðheilsufræðingur hjá Heilsugæslunni í Garðabæ í viðtali við Tímaritið Sjúkraliðinn. Ingibjörg, sem stundar klínískt meistaranám í heilsugæsluhjúkrun, hefur kynnt sér ítarlega innlendar og erlendar rannsóknir á þessu sviði og segir að ástandið sé líklega verra en almenningur geri sér grein fyrir.
„Stór hluti af því er svo falinn, líka fyrir okkur,“ segir Ingibjörg þegar hún er spurð hvort vandamálið sé jafn stórt og af er látið. „Þegar við eldumst breytist líkami okkar og líkamsstarfsemi sem veldur því að við þolum áfengi verr líkamlega og áhrifin verða meiri á líkamann en áður.“
„Baby boomer“ kynslóðin og breytt áfengismenning
Að sögn Ingibjargar má rekja aukninguna meðal annars til kynslóðabreytinga og þeirrar markaðssetningar sem dunið hefur á þeim hópum sem nú eru að fara á eftirlaun, svokölluðu „Baby boomer“ kynslóðinni. Þessi hópur var á miðjum aldri þegar bjórinn var lögleiddur á Íslandi árið 1989.
„Áfengisneysla var tengd við lúxus, að gera vel við sig, maður var ‚fínni‘ ef maður kunni að drekka og svo átti það að vera gott fyrir heilsuna í hófi,“ útskýrir hún og bendir jafnframt á að aðgengi hafi aukist gríðarlega, sérstaklega með tilkomu heimsendingarþjónustu allan sólarhringinn. „Þetta aukna aðgengi kemur verulega niður á þeim sem eru veikir fyrir áfengi, einmana eða með skert hugarstarf. Við verðum að muna að áfengi er ekki venjuleg neysluvara.“
Alvarlegar afleiðingar og tíð föll
Afleiðingar drykkjunnar á eldri borgara eru margvíslegar og alvarlegar. Þar sem nýru og lifur starfa hægar er líkaminn lengur að vinna úr áfenginu. Eitt glas af víni hefur því mun meiri áhrif á jafnvægi og samhæfingu hjá 75 ára einstaklingi en þeim sem yngri eru. Þá getur áfengi truflað virkni lyfja, skert minnið, aukið líkur á þvagleka og svima ásamt því að ræna fólk svefni og vöðvastyrk.
Áhrifin sjást greinilega á vöktum heilsugæslunnar. „Við fáum mikið af eldra fólki, konur og karla til okkar á vaktina sem hefur verið að hrasa, hrufla sig eða með skurði á höfði. Oft eru þetta sömu einstaklingarnir sem eru að koma aftur og aftur, jafnvel undir áhrifum,“ segir Ingibjörg.
Skimtæki og fordómaleysi á heilsugæslunni
Ingibjörg kallar eftir vitundarvakningu og skerðingu á aðgengi fremur en aukningu. Hún telur að lykillinn að úrbótum innan heilbrigðiskerfisins felist í fræðslu og að þora að taka samtalið. Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu styðst nú við sérstök skimtæki á borð við AUDIT og SMAST-G, sem er sérhannað fyrir eldra fólk.
„Það mikilvægasta er að spyrja alla út í áfengisneyslu og gera það á fordómalausan hátt. Það eitt að spyrja opnar á samtalið um áfengi, gefur fólki leyfi til að spyrja og getur látið það endurskoða neyslu sína þó að maður geri ekki neitt meira.“
Framtíðardraumur Ingibjargar er að heilsugæslan ráði til sín áfengisráðgjafa sem vinni í teymi með læknum og öldrunarhjúkrunarfræðingum og að hægt verði að bjóða upp á afeitrunarmeðferð og eftirfylgni í heimahúsum. Hún bendir einnig á mikilvægi sjúkraliða sem starfa í mikilli nálægð við sjúklinga og eru í kjörstöðu til að ræða þessi mál af fordómaleysi.
