Stjórnvöld í Frakklandi hafa hert reglur um svokallaða hraðtísku og innleitt sérstakt umhverfisgjald á fatnað sem seldur er á netinu. Lögin, sem tóku gildi í byrjun september, beinast sérstaklega gegn stórum kínverskum netverslunum á borð við Shein, Temu og AliExpress. Markmið ráðstafananna er að sporna gegn ofneyslu og draga úr útbreiðslu á ódýrum fatnaði sem endist stutt og mengar mikið. Frakkland er fyrsta landið innan Evrópusambandsins sem grípur til jafn afgerandi aðgerða gegn viðskiptamódeli hraðtískufyrirtækja, að því fram kemur í frétt Reuters.
Allt að 12 evra gjald á jakka
Aukagjaldið lagðist á vörur strax í þessari viku og ræðst upphæðin af tegund flíkurinnar. Um er að ræða stigvaxandi gjaldskrá:
- Nærföt: 0,5 evrur á flík.
- Stuttermabolir: 2 evrur á flík.
- Gallabuxur: 9 evrur (um 1.265 krónur).
- Jakkar: 12 evrur (rúmlega 1.680 krónur).
Á næstu fjórum árum mun gjaldið hækka reglulega og stefnt er að því að það verði orðið allt að 20 evrur (um 2.800 krónur) á hverja flík árið 2030. Lögin kveða þó á um það hámark að gjaldið megi aldrei vera hærra en sem nemur helmingi af upprunalegu verði vörunnar fyrir skatta.
4.700 nýjar flíkur á dag
Hraðtíska er í nýju lögunum skilgreind út frá tveimur meginþáttum: magni flíka sem fyrirtæki setja á markað á hverjum degi og því hversu dýrt er að gera við flíkina í samanburði við söluverð hennar.
Umsvif þessara fyrirtækja eru gríðarleg; til dæmis bauð Shein upp á rúmlega tvær milljónir vörutegunda í netverslun sinni í vor og bætir við um 4.700 nýjum fatategundum á markaðinn á hverjum einasta degi. Serge Papin, viðskiptaráðherra Frakklands, gagnrýndi fyrirtækin harðlega í samtali við franska dagblaðið Ouest France. Hann sagði þau gefa sig út fyrir að verja kaupmátt en selja í staðinn varning sem uppfyllir ekki gæðakröfur og endist skammt.
Auk þess sýna rannsóknir að hluti af vörum frá Temu og Shein inniheldur eiturefni langt yfir leyfilegum mörkum í Evrópu. Sú þróun hefur þegar haft áhrif hér á landi, þar sem dæmi eru um að nytjamarkaðir og verslanir með notaðan fatnað neiti að taka við fötum frá þessum risum.
Kínverjar segja lögin mismuna
Nýju reglurnar hafa ekki mælst með einróma lofi. Viðskiptaráðuneyti Kína hefur mótmælt lögunum harðlega og segir þau fela í sér mismunun sem brjóti mögulega gegn meginreglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO).
Gagnrýnisraddir hafa einnig heyrst innan Evrópu, þar sem evrópsk vörumerki eins og H&M og Zara eru undanþegin gjaldinu að svo stöddu. Telja sumir að lögunum sé ætlað að hlífa evrópskum efnahagslegum hagsmunum fremur en að vernda umhverfið. Franska ríkisstjórnin stendur þó fast á sínu og telur aðgerðirnar nauðsynlegt skref í átt að sjálfbærari framtíð.
