„Einmanaleiki jafn hættulegur og að smóka fimmtán rettur á dag“

Nýjar rann­sóknir og lýð­heilsu­gögn sýna að skortur á ríkum félags­tengslum og vax­andi ein­mana­leiki hafa álíka alvar­legar afleið­ingar fyrir lík­am­lega heilsu og aðrir lífs­stíls­sjúk­dómar. Í ræðu Raggi Nagli sem hún flutt á þjóð­há­tíð­ar­degi Íslend­inga í Kaup­manna­höfn í fyrra var sjónum beint að því að mann­leg sam­skipti í „kjöt­heimum“ eins og Ragga segir séu ekki aðeins dægradvöl, heldur ein af grunn­stoðum almennrar heil­brigð­is­þjón­ustu og lang­lífis.

Í færslu Naglans á Facebook segir hún að „fyrir nákvæm­lega ári síðan fékk Naglinn þann heiður að vera fjall­konan á þjóð­há­tíð­ar­degi Íslend­inga í Kaup­manna­höfn og gerði þar ein­mana­leika og mik­il­vægi félags­tengsla að umfjöll­un­ar­efni ræð­unnar.

Maður er manns gaman og eng­inn er eyland.

Að sýna sig og sjá aðra, hitta mann og annan er jafn mik­il­vægt, ef ekki mik­il­væg­ara fyrir heils­una eins og að hrista skank­ana og gúlla holl­ustu í ginið.

Því rann­sóknir sýna að fólk sem á í sterkum félags­legum tengslum er 50% lík­legra til að vera á lífi þegar þeim er fylgt eftir tíu árum seinna, miðað við fólk sem er með léleg félags­tengsl.

Eins sýna rann­sóknir að ein­mana­leiki er jafn hættu­legt heils­unni og að smóka fimmtán rettur á dag og eykur líkur á dauðs­föllum úr ýmsum sjúk­dómum eins og hjarta og æða­sjúk­dómum og háþrýst­ingi.“

Maðurinn er hjarð­dýr

Frá þró­un­ar­fræði­legu sjón­ar­horni er mað­ur­inn hjarð­dýr sem þurfti sam­fé­lag til að lifa af. Höfnun eða ein­angrun úr hópnum jafn­gilti lífs­háska. Ragga segir að þetta sé í okkar DNA og veldur því að langvar­andi ein­mana­leiki er túlk­aður af lík­am­anum sem stöðugt neyð­ar­á­stand.

„Því ein­mana­leiki er streitu­á­stand. Mann­skepnan er hjarð­dýr í eðli sínu og þarf að til­heyra hópi til að lifa af. Þegar for­feður okkar voru að ráfa um stepp­urnar þurftu þeir sam­fé­lag. Einn út að finna skepnu til ætis, einn að passa börnin á meðan, annar að vera á vakt­inni fyrir óvinum og rán­dýrum. Í árþús­undir var það svo að sá sem var hafnað af hjörð­ini lifði ekki af. Það er því á bólakafi í okkar dýpsta DNA að til­heyra sam­fé­lagi.

Þegar við erum ein og ein­mana öskrar hver ein­asta fruma lík­am­ans að nú sé ógn fyrir höndum og und­ir­stúka og heila­d­ing­ull skipa nýrna­hett­unum að sprauta út adrena­líni og kortisóli, en þessi hormón eru mjög bólgu­mynd­andi ef þau mar­inera lengi um æðarnar.

Sem eykur líkur á ýmsum sjúk­dómum.

Adrena­lín og kortisól keyra upp hjart­slátt, blóð­þrýst­ing, hraðar á öndun, sem yfir langan tíma eykur álagið á hjarta- og æða­kerfið.“

Aldrei eins tengd en aldrei eins ein­mana

Þrátt fyrir að mann­kynið hafi aldrei verið eins tækni­lega sam­tengt í gegnum sam­fé­lags­miðla og snjall­tæki, sýna gögn að ein­mana­leiki hefur aldrei verið útbreidd­ari. Sem dæmi má nefna að einn af hverjum tveimur íbúum í Banda­ríkj­unum seg­ist upp­lifa ein­mana­leika. Þessi þróun hefur orðið til þess að Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin (WHO) og Vivek Murthy, fyrrum land­læknir Banda­ríkj­anna, stofn­uðu sér­staka nefnd til að bregð­ast við þessum far­aldri. Með­al­not­andi eyðir um þremur til fjórum klukku­stundum á dag á sam­fé­lags­miðlum. Það jafn­gildir 45 dögum á ári þar sem raun­veru­leg, lík­am­leg tengsl eiga undir högg að sækja.

„Ein­mana­leiki er mis­ræmi í þörf fyrir félags­tengsl og þann félags­skap sem stendur okkur til boða.

Oft höldum við rang­lega að við séum félags­lega mett af því við erum að hripa niður skila­boð á Facebook, senda fyndin mynd­bönd á spjall sauma­klúbbs­ins eða kommenta á myndir á Insta.

Við höfum aldrei verið eins tengd við hvort annað í gegnum sam­fé­lags­miðla en þrátt fyrir það aldrei eins ein­mana. Einn af hverjum tveimur í Banda­ríkj­unum segj­ast hafa upp­lifað ein­mana­leika. Og yfir­völd víða erlendis taka þessum far­aldri mjög alvar­lega, en fyrrum land­læknir USA Vivek Murthy stofn­aði sér­staka nefnd innan WHO til að sinna þessum mála­flokki.

Því við eyðum 3-4 klst á dag í sam­fé­lags­miðlum sem eru 1095 klst á mán­uði, eða 45 dagar á ári. Semsagt 1 og ½ mán­uður sem við erum ekki að nýta í að skapa, læra og njóta lífs­ins. Og ekki að tengj­ast eins og móðir nátt­úra vill. Því snert­ing, augn­sam­band, knús, og mann­leg tengsl í kjöt­heimum losar oxýtócín, serótónín og dópamín og vellíðan streymir niður hryggjar­súl­una. En þeirra starfi lýkur ekki þar, því þau eru líka sára­græð­andi, styrkja bein, bólgu­lækk­andi, og dúlla við efna­skiptin.“

Knús frekar en sms

Þegar fólk á í beinum sam­skiptum og notar skyn­færin til að lesa í svip­brigði, lík­ams­tján­ingu og radd­blæ, virkj­ast mik­il­vægar heila­stöðvar. Rann­sóknir sýna að ein­mana eða ein­angrað fólk er 50% lík­legra til að grein­ast með Alzheimer eða elli­glöp vegna rýrn­unar á þessum vöðva heil­ans.

„Þegar við notum ekki heil­ann til að lesa í lík­ams­tján­ingu, svip­brigði, blæ­brigði tungu­máls eða augn­ráð þá rýrnar þessi vöðvi en Alzheimer og elli­glöp eru 50% lík­legri hjá fólki sem er ein­mana eða ein­angrað.

Ein­mana­leiki er mjög falið vanda­mál því honum fylgir skömm. Okkur finnst að það hljóti að vera okkur að kenna, við séum ekki nógu fyndin eða skemmti­leg, sem skýri af hverju við séum ein­mana.

Að hitta strák­ana yfir tuðru­sparki, fara í partýið eða hitta skvís­urnar í botn­lausum búbblum er ekki bara eitt­hvað glimmer í líf­inu.

Félags­leg nær­ing þarf að vera partur af prógrammet fyrir and­lega og lík­am­lega heilsu.

Tengsl fram­yfir tjákn.

Samfélag frekar en Snapchat

Augn­sam­band frekar en komment.

Knús frekar en sms.“