Nýjasta og öflugasta tilraunalyfið í baráttunni við offitu, Retatrutide, hefur vakið gríðarlega athygli á heimsvísu en dökkar hliðar þess eru nú að koma upp á yfirborðið. Á meðan lyfið sjálft er enn í klínískum rannsóknum greina fyrstu notendur ólöglegra eftirlíkinga frá „óbærilegum“ andlegum aukaverkunum. Málið teygir sig líka til Íslands þar sem efnið gengur undir nafninu „Reta“ á svörtum markaði.
Retatrutide, sem þróað er af lyfjarisanum Eli Lilly, hefur verið kallað „Godzilla“ eða „guðfaðir“ þyngdarstjórnunarlyfja. Ástæðan er sú að ólíkt eldri lyfjum á borð við Ozempic og Wegovy, sem herja aðeins á einn eða tvo hormónaviðtaka, virkar Retatrutide á þrjá ólíka viðtaka í líkamanum (GLP-1, GIP og glúkagon). Þetta flýtir ekki aðeins fyrir fyllingartilfinningu heldur eykur einnig brennslu líkamans á vinnslustigi, segir í frétt BBC.
Þessi miklu umsvif hafa hins vegar leitt til þess að fólk tekur nú meiri áhættu í von um gróða. Þar sem lyfið er enn í fasa 3 í klínískum rannsóknum og verður í fyrsta lagi samþykkt af lyfjayfirvöldum árin 2027 eða 2028, blómstrar grár og svartur markaður á netinu.
„Sálin yfirgaf líkamann“
Notendur sem hafa keypt ólöglegt, frostþurrkað „Retatrutide-duft“ frá erlendum vefsíðum eða í gegnum samfélagsmiðla hafa lýst skelfilegum upplifunum. Auk hefðbundinna líkamlegra einkenna eins og ofsaógleði og uppkasta, hafa margir greint frá djúpstæðum og óbærilegum andlegum breytingum.
Tilkynnt hefur verið um alvarlegan andlegan tómleika og gleðisneyð (anhedonia). Notendur lýsa því að þeir missi alla getu til að upplifa ánægju eða tengingu, hvort sem það er gagnvart mat, áhugamálum eða ástvinum. Einn notandi lýsti því þannig að tilfinningalegi dofinn hefði verið svo yfirþyrmandi að honum liði eins og „sálin hefði yfirgefið líkamann“.
Sérfræðingar telja að þessi mikli dofi stafi af því hversu kröftuglega efnið bælir verðlaunakerfi heilans, ásamt þeirri miklu hættu að ólöglegu vörurnar á svörtum markaði séu rangt skammtaðar eða innihaldi hættuleg aukaefni.
Staðan á Íslandi: „Reta er bara Ozempic á sterum“
Þessi þróun hefur ekki farið framhjá Íslendingum. Lyfið hefur verið í mikilli umræðu innan líkamsræktar- og fegrunarheimsins. Í samtali við mbl.is fyrr á árinu lýsti innlendur einkaþjálfari og vaxtarræktarmaður efninu einfaldlega þannig að „Reta væri bara Ozempic á sterum“.
Innlend heilbrigðisyfirvöld og Lyfjastofnun hafa hins vegar varað mjög sterklega við þessari þróun. Lyfið er aðeins til í löglegu formi á Íslandi í gegnum mjög strangar og lokaðar klínískar samanburðarrannsóknir á vegum lækna. Allt annað efni sem einstaklingar nálgast hér á landi er keypt af svörtum markaði.
Yfirvöld benda á að nánast útilokað sé að efnið sem selt er á netinu sé hið raunverulega Retatrutide. Framleiðandinn Eli Lilly hefur þegar höfðað fjölda mála gegn erlendum vefsíðum sem selja eftirlíkingar. Í ljós hefur komið að mörg þessara dufta eru framleidd í óhreinum verksmiðjum, innihalda mengun eða allt önnur hættuleg efni, svo sem insúlín, sem getur leitt til bráðs lífsháska eða dauðsfalla.
Ráðleggingar innlendra sérfræðinga eru skýrar: Almenningur ætti undir engum kringumstæðum að panta peptíð eða meint þyngdarstjórnunarlyf af svörtum markaði á netinu. Fólki er bent á að leita ávallt til lækna til að fá viðurkennd og örugg lyf sem hafa farið í gegnum opinbert gæðaeftirlit.
