Lengi hefur verið deilt um hvort heppilegra sé að taka blóðþrýstingslyf á morgnana eða á kvöldin, en nýjustu klínísku rannsóknirnar sýna að rétt tímasetning getur skipt sköpum fyrir heilsu fólks og jafnvel bjargað mannslífum. Svarið er hins vegar ekki eins einfalt og áður var talið.
Í mörg ár ríkti sú kenning að kvöldtaka lyfjanna væri mun öruggari og gæti minnkað líkur á hjartaáföllum um helming. Sú hugmynd byggði á því að blóðþrýstingur hækkar gjarnan hratt snemma á morgnana, sem er einmitt sá tími dags þar sem flest hjarta- og heilablóðföll eiga sér stað.
Hins vegar hafa nýjar og viðamiklar langtímarannsóknir líkt og hinar virtu TIME og BedMed rannsóknir gjörbreytt þessari nálgun. Niðurstöður þeirra sýna að fyrir almenna hópinn skiptir ekki höfuðmáli hvort taflan sé tekin að morgni eða kvöldi, svo framarlega sem hún er tekin á sama tíma á hverjum degi. Nútímalyf vinna hægt og endast í sólarhring, sem þýðir að reglufesta er mikilvægari en sjálf klukkan.
Einstaklingsmiðuð tímasetning skiptir máli
Þó að almenna reglan sýni engan mun, benda læknavísindin á að tímasetningin skiptir raunverulegu máli fyrir ákveðna hópa og getur hún bætt lífsgæði og minnkað áhættu verulega:
- Þvagræsilyf: Læknar mæla eindregið með því að þessi lyf séu tekin á morgnana. Séu þau tekin á kvöldin veldur það tíðum salernisferðum á næturnar. Lélegur eða slitinn nætursvefn hefur sýnt sig hækka blóðþrýsting og vinnur því gegn virkni lyfjanna.
- „Non-dippers“ (Fólk sem lækkar ekki í þrýstingi á nóttunni): Hjá heilbrigðu fólki lækkar blóðþrýstingurinn náttúrulega um 10–20% á nóttunni. Sumir, einkum þeir sem eru með sykursýki eða nýrnasjúkdóma, sýna ekki þessa lækkun. Fyrir þennan hóp getur kvöldtaka beinlínis verið lífsbjargandi til að hlífa hjartanu á næturnar.
- Fyrstu skammtar ákveðinna lyfja: Lyf eins og ACE-hemlar og beta-blokkarar geta valdið miklum svima og slappleika í upphafi. Því er oft mælt með því að taka fyrsta skammtinn fyrir svefninn til þess að svífa í gegnum verstu aukaverkanirnar.
Ekki breyta lyfjatökunni án samráðs
Sérfræðingar hjá samtökum American Heart Association leggja áherslu á að fólk eigi aldrei að breyta tímasetningu lyfja sinna upp á eigin spýtur.
Besta leiðin til að finna út hvað hentar þér er að mæla blóðþrýstinginn heima á mismunandi tímum dags og sýna lækninum niðurstöðurnar. Hann getur lesið úr þrýstingsmynstrinu þínu og ákvarðað hvort morgun- eða kvöldtaka sé heppilegust til að vernda þitt hjarta.
