Farfuglarnir mæta fyrr til Íslands

Á síð­ustu fjórum ára­tugum hafa vor­boð­arnir okkar flýtt sér æ meira til lands­ins. Ný rann­sókn sem Tómas Grétar Gunn­ars­son dýra­vist­fræð­ingur og Gunnar Tómasson garð­yrkju­fræð­ingur tóku saman sýnir að hlýn­andi lofts­lag lokkar fugl­ana fyrr heim, en breyt­ing­arnar velta algjör­lega á því hversu langt þeir fljúga á vet­urna.

Milljónir vængja sem breyta Íslandi

Koma far­fugla að vori er einn líf­leg­asti við­burður íslenskrar nátt­úru. Millj­ónir fugla bera gríð­ar­legan lífmassa á milli landa og hrista ræki­lega upp í íslenskum fæðu­vefum. Þeir mæta hingað sem neyt­endur og bráð, auk þess að dreifa plöntu­fræjum og sníkju­dýrum um vist­kerfið. Um tveir þriðju hlutar íslenskra fugla­stofna eru far­fuglar sem verja vetr­inum í Vestur-Evrópu eða Afríku. Sumar teg­undir, eins og tjaldur, hettu­máfur og stokk­önd, kjósa þó að dvelja ein­fald­lega hér heima yfir vet­ur­inn.

Flýta sér um allt að viku á áratug

Þrátt fyrir mik­il­vægi þessa mikla flutn­ings er engin opin­ber vöktun á komu­tíma far­fugla á Íslandi. Til að fylla í eyð­urnar var fyrstu komu 17 algengra teg­unda í Laug­ar­ási í Bisk­ups­tungum fylgt eftir á 38 ára tíma­bili, frá 1988 til 2025. Nið­ur­stöð­urnar tala skýru máli:

14 teg­undir af 17 hafa flýtt komu sinni, oft­ast um 0,2–0,7 daga á ári. Aðeins ein teg­und sýndi seinkun.

Skamm­drægir far­fuglar, sem verja vetr­inum til dæmis á Bret­landseyjum, flýttu komu sinni mun meira en þeir lang­drægu sem fljúga alla leið frá Afríku.

Sjö teg­undir skamm- og miðl­ungs­drægra fugla mættu mark­tækt fyrr á þeim árum þegar vorið var hlýtt.

Klukkan tifar í takt við hitann

Fuglar sem dvelja nærri Íslandi finna vor­hlýj­una í Evrópu og nýta hana sem merki um að leggja fyrr af stað. Lang­drægir far­fuglar treysta hins vegar á inn­byggða líf­fræði­lega klukku og dags­birtu til að leggja af stað frá Afríku, og verða því síður varir við íslenska vor­hit­ann á leið­inni.

Örar breytingar á komutíma geta skapað hættu

Ef fugl­arnir mæta of snemma, áður en skor­dýr og gróður vakna, getur skap­ast hætta fyrir ung­ana. Til að bregð­ast við þessu er kjörið er talað um að virkja áhuga almenn­ings á fuglum með því að koma á fót staðl­aðri fugla­skoðun þar sem fólk skráir komu­daga á lands­vísu. Þannig væri hægt að fá öfl­ugt tæki til að fylgj­ast með heil­brigði nátt­úr­unnar í hlýn­andi heimi.