Yfir 80% sjúkdómsvaldandi prótína í mannslíkamnum eru talin „ómeðhöndlanleg“ með hefðbundnum lyfjum. Þessi prótín valda alvarlegum sjúkdómum á borð við krabbamein og taugahrörnun. Nú ætlar íslenska sprotafyrirtækið Gleipnir Lífsmiðja að breyta þessu með því að nýta óvæntan bandamann: venjulegan gersvepp.
Í stað þess að reyna að slökkva á hættulegum prótínum, nýtir fyrirtækið svokölluð „nálægðarlyf“ og sameindalím. Lyfin virka eins og stefnumótaforrit fyrir frumur; þau þvinga sjúkdómsprótínið í nálægð við innra endurvinnslukerfi frumunnar, sem sér þá sjálfkrafa um að eyða því.
Til að finna réttu lyfin þróaði fyrirtækið skimunarvettvanginn SKÍRNI. Þá eru gersveppafrumur notaðir sem „lifandi tilraunaglös“ til að prófa þúsundir samsetninga í einu. „Við erum í raun að kortleggja líffræðina áður en lyfjaframleiðendur hefja sína efnafræðilegu þróun,“ útskýrir Guðjón Ólafsson, vísindastjóri og lektor við Háskóla Íslands. Þetta ferli minnkar óvissu og dregur gífurlega úr milljarða kostnaði.
Verðlaunuð hugmynd og öflugt teymi
Tæknin á rætur að rekja til doktorsnáms Guðjóns í London og rannsókna hans við Lífvísindasetur HÍ. Hugmyndin hlaut Vísinda- og nýsköpunarverðlaun Háskóla Íslands árið 2025 og fór í kjölfarið í gegnum viðskiptahraðlana Snjallræði og KLAK health.
Gleipnir Lífsmiðja samanstendur af öflugu teymi vísindamanna og viðskiptafólks. Meðstofnandi Guðjóns er Henný Adolfsdóttir framkvæmdastjóri, og Birna Björnsdóttir stýrir markaðsmálum með reynslu úr lyfjarisum eins og Pfizer og Teva. Á rannsóknarstofunni starfa svo dr. Hieu Tran og meistaraneminn Mikael Norðquist.
Tækið eina sinnar tegundar
Fyrirtækið flutti nýverið inn sérhæfðan skimunartækjabúnað sem er sá eini sinnar tegundar á Íslandi. Búnaðurinn er staðsettur innan veggja HÍ og er opinn öðrum rannsakendum, en hann er þegar nýttur í doktorsverkefni sem rannsakar hvítblæði og sjálfsofnæmi.
Framtíðarsýn Gleipnis er skýr: „Að ólæknandi sjúkdómar muni heyra sögunni til,“ segir Guðjón.
