Að því er fram kemur í nýrri greiningu sérfræðinga er sálfræðileg stjórnun (e. covert manipulation) ein skæðasta mynd falins andlegs ofbeldis þar sem gerendur sýna af sér hegðun sem virðist í fyrstu vera hjálpsöm en miðar í raun að því að auka völd og stjórnun yfir þolandanum samkvæmt tímaritinu A concious rethink.
Anna Phillips-Waller hegðunarráðgjafi vill líkja þessari hegðun við úthugsaða leiki á skákborði. Gerendur opinbera ekki fyrirætlanir sínar heldur fela þær á bak við skaðlausa og ástúðlega hegðun. Slíkt skapar sjálfsefa og getur einangrað þolendur, sem eiga erfitt með að átta sig á aðstæðunum fyrr en skaðinn er skeður.
Helstu birtingarmyndir dulinnar stjórnunar
Sérfræðingar benda á níu algengar hegðanir sem fólk ætti að varast ef þær verða að endurteknu mynstri í samböndum:
- Alhliða yfirtaka verkefna: Gerandinn tekur að sér allar skyldur, svo sem fjármál eða samskipti, sem skerðir sjálfstæði þolandans og skapar lúmskt fjárhagslegt eða félagslegt ósjálfstæði.
- Eftirlit undir því yfirskyni að gæta öryggis: Fylgt er eftir öllum ferðum þolandans til að vernda hann, en raunverulega markmiðið er að fylgjast með samskiptum hans og takmarka frelsi.
- Viljandi vanhæfni (e. weaponized incompetence): Verkefni á borð við húsverk eru viljandi unnin illa til þess að gerandinn verði aldrei beðinn um að sinna þeim aftur, oft fylgt eftir með leikrænum afsökunarbeiðnum.
- Breytingar á mataræði og neyslu: Gerandinn stýrir innkaupum og mataræði þolandans án samþykkis, undir því yfirskyni að hugsa um heilsuna, en notar það til að skapa sektarkennd ef matnum er hafnað.
- Yfirtaka á ákvarðanatöku: Skref fyrir skref tekur gerandinn allar ákvarðanir til að „létta undir“ með hinum aðilanum en sýnir reiði ef þolandinn reynir að endurheimta sjálfræði sitt.
- Eignun á persónulegu rými: Gerandinn endurskipuleggur eða hendir eigum þolandans til að koma sér fyrir í rýminu og styrkir þar með yfirburða stöðu sína.
- Bókanir á heilbrigðisþjónustu: Gerandinn fer að skipuleggja læknis- eða sérfræðitíma fyrir þolandann og þrýstir smám saman á breytingar sem tengjast útliti eða lífsstíl.
- Gjafir og greiðar sem verða að skuld: Örlæti er notað sem tæki til að koma þolanda í þakkarskuld, sem síðar er nýtt sem vogarafl til að krefjast greiða eða undanlátssemi.
- Óvæntar áætlanir til að trufla plön: Skipulagðar eru óvæntar uppákomur eða ferðalög eingöngu til þess að koma í veg fyrir að þolandinn hitti vini eða fjölskyldu sem gerandinn dregur í efa.
Mikilvægt að greina samhengið
Sérfræðingar leggja ríka áherslu á að margar af þessum vísbendingum geti verið sprottnar af einlægri umhyggju og góðvild. Munurinn liggur hins vegar í því að hve miklu leyti hegðunin skerðir frelsi og sjálfstæði einstaklingsins og hvort mörg þessara einkenna komi fram samtímis. Þeir sem hafa upplifað stjórnsöm sambönd þurfa oft að sýna fyllstu aðgát og læra að greina á milli raunverulegs kærleika og meðvitaðrar stjórnunar.
