Ekki er búist við stórfelldum breytingum á stefnu Ísraels gagnvart Palestínumönnum þótt Benjamin Netanyahu forsætisráðherra missi völdin. Helsti andstæðingur hans, Gadi Eisenkot, er einnig andvígur sjálfstæðu palestínsku ríki og vill að Ísrael haldi hernaðarlegum yfirráðum yfir landsvæðinu. Þetta kemur fram í umfjöllun Reuters.
Benjamin Netanyahu, forsætisráðherra Ísraels, og helsti keppinautur hans, Gadi Eisenkot, eru báðir andvígir sjálfstæðu palestínsku ríki. Því er ólíklegt að kosningarnar í dag leiði til stórfelldra breytinga á þeirri stefnu sem hefur staðið í vegi fyrir friðarferli sem hefur verið í biðstöðu í áratugi.
Þremur árum eftir árásir Hamas 7. október 2023 eru þeir einnig sammála um harða stefnu gagnvart Gaza. Báðir segja að Ísrael myndi hefja stríðsátök á ný ef Hamas, sem hefur það að markmiði samkvæmt stofnskrá sinni að eyða Ísrael, legði ekki niður vopn.
Þeir eru hins vegar ósammála um landnemabyggðir á hernumda Vesturbakkanum og líklegt er að þeir myndu reiða sig á ólíka samstarfsflokka við myndun ríkisstjórna. Það gæti leitt Ísrael inn á ólíkar brautir í stefnumótun.
Hér er yfirlit yfir afstöðu frambjóðendanna til deilunnar við Palestínumenn, samkvæmt Reuters.
Landnemabyggðir á Vesturbakkanum
Hundruð þúsunda Ísraela búa á Vesturbakkanum, á landsvæði sem Ísrael hertók í stríðinu árið 1967. Nær öll ríki heims telja landnemabyggðir þar ólöglegar samkvæmt alþjóðalögum, en Ísrael mótmælir þeirri túlkun.
Undir stjórn Netanyahu hafa landnemabyggðir stækkað hratt. Þar á meðal eru litlar landnemabyggðir á svæðum Vesturbakkans þar sem palestínska heimastjórnin fer með borgaralega stjórnsýslu og þar sem slíkar byggðir eru ólöglegar samkvæmt ísraelskum lögum.
Hinir ólöglegu landnemar hafa í auknum mæli ráðist á Palestínumenn og gagnrýnendur segja ríkisstjórnina hafa litið fram hjá ofbeldinu.
Eisenkot styður landnemabyggðir í grundvallaratriðum en segir að þær verði að samræmast ísraelskum lögum. Hann er andvígur byggðum sem reistar eru án leyfis, myndi láta rífa útstöðvar á svæðum þar sem þær eru bannaðar og hefur heitið því að koma í veg fyrir ofbeldi landnema gegn Palestínumönnum.
Hann er einnig andvígur ákvörðun ríkisstjórnar Netanyahus um að byggja á svæði sem kallast E1. Slík uppbygging myndi skipta Vesturbakkanum í tvennt og einangra hann frá Austur-Jerúsalem. Andstæðingar framkvæmdanna segja að markmiðið sé að „grafa“ möguleikann á stofnun palestínsks ríkis.
Sjálfsstjórn Palestínumanna
Afstaða Netanyahus og Eisenkots, ásamt leiðtogum nær allra annarra flokka undir forystu gyðinga, er andsnúin stofnun sjálfstæðs palestínsks ríkis við hlið Ísraels. Það sýnir hversu langt ísraelsk stjórnmál hafa færst til hægri.
Þessi afstaða felur í raun í sér höfnun tveggja ríkja lausnarinnar sem hefur verið grundvöllur alþjóðlegra friðarviðræðna í áratugi.
Bæði Netanyahu og Eisenkot segja að Ísrael verði að halda endanlegum öryggislegum yfirráðum yfir öllu landsvæðinu milli Jórdanár og Miðjarðarhafs.
Þeir leggja þó ólíka áherslu á einstök atriði. Afstaða Eisenkots, sem vill takmarka landnemabyggðir á Vesturbakkanum, myndi varðveita landsvæði þar sem Palestínumenn fara nú með borgaralega sjálfsstjórn. Í stjórnarsamstarfi Netanyahus eru hins vegar flokkar sem kalla opinskátt eftir því að Ísrael innlimi öll hernumdu palestínsku landsvæðin.
Gaza
Þremur árum eftir að vígamenn undir forystu Hamas réðust á suðurhluta Ísraels og hrundu af stað innrás Ísraelshers á Gaza, og ári eftir að vopnahlé með milligöngu Bandaríkjanna batt enda á helstu hernaðaraðgerðir þar, þó árásir á borgara Gaza halda áfram í einhverju magni, ráða ísraelskir hermenn nú yfir um tveimur þriðju hlutum Gaza.
Nær allir íbúar svæðisins, sem eru meira en tvær milljónir Palestínumanna, búa á þeim þriðjungi sem eftir stendur. Flestir dvelja í tjöldum eða skemmdum byggingum og eru enn undir fullum pólitískum yfirráðum Hamas.
Viðræður með milligöngu Bandaríkjanna hafa hingað til ekki skilað samkomulagi um skilyrði fyrir því að Hamas leggi niður vopn, Ísrael dragi herlið sitt til baka og enduruppbygging hefjist undir alþjóðlegri forystu.
Bæði Eisenkot og Netanyahu segja að ísraelskir hermenn verði áfram á Gaza þar til Hamas hefur verið afvopnað. Þeir segja jafnframt að Ísrael sé reiðubúið að hefja hernað á ný til að ná því markmiði.
Eisenkot segir áframhaldandi yfirráð Hamas á Gaza vera stórfelldan ósigur. Hann hefur heitið því að tryggja að stjórn Hamas verði leyst af hólmi innan 18 mánaða frá því að hann tekur við embætti, annaðhvort með áætlun sem Bandaríkin miðla málum um eða með hervaldi.
Samstarfsflokkar ríkisstjórnarinnar
Í núverandi ríkisstjórnarsamstarfi Netanyahus eru öfgahægrisinnaðir þjóðernissinnaðir gyðingaflokkar undir forystu landnemasinnanna Itamar Ben-Gvir og Bezalel Smotrich. Þeir styðja fulla innlimun palestínskra landsvæða og hafa sætt refsiaðgerðum í nokkrum vestrænum ríkjum vegna stuðnings við ofbeldi landnema.
Netanyahu reiðir sig einnig á öfgatrúaða flokka sem vilja undanþágur frá herþjónustu fyrir gyðinga sem stunda trúarnám.
Meðal þeirra stjórnarandstöðuflokka sem Eisenkot gæti leitað til við myndun nýrrar ríkisstjórnar eru nokkrir hægriflokkar, en enginn þeirra hefur leiðtoga sem eru jafn öfgasinnaðir og Smotrich eða Ben-Gvir.
Stuðningsmenn Eisenkots eru að mestu andvígir undanþágum frá herþjónustu fyrir trúarnema. Það útilokar líklega samstarf við öfgatrúuðu flokkana.
Til að koma Netanyahu frá völdum mun Eisenkot líklega þurfa stuðning Demókrataflokksins. Þar er meðal annars að finna leifar Verkamannaflokksins, sem er miðju-vinstri flokkur og réð ríkjum í ísraelskum stjórnmálum í áratugi en hefur veikst eftir því sem landið hefur færst til hægri.
Demókratar eru nú eini áberandi flokkurinn undir forystu gyðinga sem styður tveggja ríkja lausnina.
Bæði Eisenkot og Netanyahu hafa sagt að þeir myndu ekki mynda ríkisstjórn með flokkum sem eru fyrst og fremst fulltrúar ísraelskra ríkisborgara af palestínskum uppruna. Þeir eru um fimmtungur íbúa landsins.
Gæti Netanyahu verið handtekinn tapi hann kosningunum?
Kosningatap gæti einnig haft persónulegar afleiðingar fyrir Netanyahu. Hann stendur yfir réttarhöldum í Ísrael vegna spillingarákæra og Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn gaf út handtökuskipun á hendur honum í nóvember 2024 vegna stríðsglæpa og glæpa gegn mannkyni á Gaza. Netanyahu neitar sök.
Tapi hann völdum gæti hann misst þá friðhelgi sem fylgir embætti forsætisráðherra og staða hans gagnvart erlendum réttarkerfum orðið viðkvæmari. Handtökuskipunin þýðir þó ekki að hann verði sjálfkrafa handtekinn, og niðurstaða kosninganna ein og sér myndi ekki leiða til fangelsisvistar. Það færi meðal annars eftir því hvernig viðkomandi ríki og stjórnvöld bregðast við handtökuskipuninni og hvernig réttarhöldunum í Ísrael vindur fram.
