Hugtakið sjálfsumhyggja hefur öðlast ríkari sess í daglegu lífi fólks en áður. Að okkur er otað það sem við höldum að séu nauðsynleg verkfæri til að sporna gegn mögulegri kulnun og streitu. Hins vegar hafa reynslusögur og greiningar sýnt að margir séu að upplifa aukna þreytu og jafnvel örmögnun einmitt vegna alls þess sem fólki finnst það þurfi að gera til að vera besta útgáfan af sjálfum sér. Í grein sinni hjá Elephant Journal fjallar ritstjórinn Elyane Youssef um þessa þversögn og hvernig strangar kröfur um virka sjálfsumhyggju getur farið með fólk í þrot.
Sjálfsumhyggja sem nýr árangursmælikvarði
Meginorsök þess að sjálfsumhyggja getur leitt til kulnunar liggur ekki í athöfnunum sjálfum heldur í þeirri nálgun sem fólk tileinkar sér. Í stað þess að hlusta á raunverulegar þarfir líkamans er endurheimt gjarnan breytt í skipulagða verkefnalista þar sem ákveðnum markmiðum þarf að ná.
Youssef lýsir því hvernig hún sjálf, eftir að hafa eignast barn, reyndi að endurheimta fyrra líf með því að þvinga fram ákveðnar venjur líkt og lestur, bakstur og skriftir, jafnvel þegar hún var langþreytt. Þegar hvíld verður að skyldu sem fólk þarf að „sinna“ af samviskusemi, hættir hún að virka sem næring fyrir taugakerfið og verður þess í stað að viðbótarbyrði.
Menningarsöguleg tenging við afköst
Þessi þróun sprettur ekki úr tómarúmi. Hún endurspeglar samfélagslega innrætingu þar sem virði hvers einstaklings er mælt í framleiðni og afköstum. Að gera ekki neitt er oft bendlað við leti eða áhugaleysi, sem veldur því að fólki finnst það standa sig illa ef það situr í kyrrð.
Þessi stöðuga þörf fyrir að gera eitthvað á það til að fylgja okkur inn í frítímann. Þegar tiltekin sjálfsumhyggjuvenja skilar ekki tilætluðum árangri er algengt að fólk falli í þá gryfju að skipta henni út fyrir aðra, til dæmis að skipta jóga út fyrir göngutúra. Slíkt eykur hins vegar aðeins á þreytuna, þar sem vandinn liggur ekki í valinu á verkefni heldur þeirri þvingun sem fylgir því.
Leiðin til raunverulegrar endurheimtar
Til þess að rjúfa vítahringinn þarf að eiga sér stað hugarfarsbreyting þar sem farið er úr „virkri hvíld“ yfir í „að vera til staðar í núinu“. Samkvæmt greiningu Youssef felst lausnin í eftirfarandi þáttum:
- Að sleppa ströngu skipulagi: Leyfa andlegu ástandi og dagsformi að stýra valinu hverju sinni, fremur en fyrirfram ákveðinni dagskrá.
- Að samþykkja algjöra iðjuleysi: Gefa sjálfum sér leyfi til að sinna engu markmiði, eins og að sitja á sófanum, draga andann eða horfa út um gluggann án þess að finna fyrir sektarkennd.
- Að hlusta á innsæið: Spyrja sig heiðarlega hvort athöfnin sé raunverulega það sem líkaminn kallar eftir á þeirri stundu.
Sjálfsumhyggja á ekki að vera verkefni sem þarf að mastera eða klára. Hún á að vera rými þar sem við getum sleppt takinu. Raunveruleg endurheimt krefst þess ekki að við gerum meira heldur að við stígum skref aftur á bak og leyfum okkur einfaldlega að vera.
