Ungt fólk treystir í auknum mæli á samfélagsmiðla þegar það er að leita að fjármálaráðgjöf. Ný greining sýnir hins vegar að yfirgnæfandi meirihluti þeirra sem eru að gefa þessi ráð á miðlum eins og TikTok skortir menntun eða reynslu á sviðinu.
Á miðlum eins og TikTok og Instagram iðar allt af myndböndum þar sem fólk og jafnvel gervigreindarbottar deila ráðum um hvernig megi verða ríkur á skömmum tíma. „Vopna- og hergagnageirinn gerir fólk að milljónamæringum í 95% tilfella,“ fullyrðir einn TikTok-notandi til að mynda í vinsælu myndbandi.
Sérfræðingar segja ástæðu til að sýna fyllstu varúð. Ný greining á 150 vinsælum fjármálatengdum myndböndum á TikTok, sem miðlarinn BrokerListings.com vann, sýnir sláandi niðurstöður:
- Yfir 70% höfunda höfðu enga sannanlega menntun, bakgrunn eða réttindi til að veita almenningi fjárhagsráðgjöf.
- Rúmlega 60% myndbandanna slepptu því alveg að útskýra áhættuna eða neikvæðu hliðarnar á fjárhagslegu vörunum sem mælt var með.
Unga fólkið treystir miðlunum
Þrátt fyrir þetta sýna kannanir að traust ungs fólks á þessum miðlum er mikið. Samkvæmt rannsókn þýska fjármálaeftirlitsins (BaFin) telur rúmlega helmingur fólks í Millenníum- og Gen Z-kynslóðunum að samfélagsmiðlar séu áreiðanleg uppspretta fjárhagsupplýsinga. Þá líta 60% á þá sem góðan valkost við faglega ráðgjöf.
Ulf Linke, sérfræðingur hjá BaFin, segir þróunina skýra. Formið á stuttum myndböndum hentar hins vegar illa fyrir flóknar fjármálaformúlur. James Barra hjá BrokerListings bendir á að mikilvægt samhengi glatist í stuttum klippum. Fjárfesting sem gæti verið lítil áhætta fyrir reyndan fjárfesti getur reynst afdrifarík fyrir ungan einstakling sem setur allt spariféð sitt í sömu körfuna.
Eftirlitsaðilar grípa í taumana
Vegna þessa hafa evrópskir eftirlitsaðilar herpt netið utan um svokallaða „finfluencera“ (áhrifavalda á fjármálasviði). Evrópuþingið hefur kallað eftir lágmarkskröfum til að vernda neytendur gegn falinni auglýsingatækni, svikum og gervigrendarefni.
Verðbréfamarkaðseftirlit Evrópu (ESMA) gaf nýverið út leiðbeiningar þar sem áréttað er að strangar reglur gildi um fjárfestingaráðgjöf, jafnvel þótt hún birtist á samfélagsmiðlum. Þeir sem tjá sig um hlutabréf eða rafmyntir verða að koma til dyranna eins og þeir eru klæddir, aðskilja staðreyndir frá skoðunum og upplýsa ef þeir hagnast sjálfir á ráðgjöfinni.
ESMA tekur jafnframt fram að algengir fyrirvarar á borð við „þetta er ekki fjárfestingaráðgjöf“ fríi fólk ekki lagalegri ábyrgð ef innihaldið flokkast sem slíkt.
Ekki allt af hinu vonda
Þótt mikið sé um vafasamt efni finnast dæmi um góða fræðslu. Rannsakendur BrokerListings nefna að margir miðlar bjóði upp á gagnleg ráð um hvernig eigi að gera fjárhagsáætlanir, greiða niður skuldir og byggja upp neyðarsjóði. Nefna má þýsku rásina Finanzfluss sem dæmi um vettvang sem einblínir á almenna fjármálafræðslu fremur en að þrýsta á fólk að kaupa ákveðin hlutabréf.
Sérfræðingar segja að fólk eigi alltaf að leita eftir nafni höfundar, bakgrunni hans og hvort hagsmunaárekstrar séu til staðar (t.d. þóknun fyrir að smella á tengla). Ef slíkt vantar, eða ef myndböndin einkennast af miklu glysi eins og dýrum bílum og lúxushótelum og tímapressu, ætti fólk að hafa varann á. Besta reglan er að bera upplýsingarnar alltaf saman við opinberar skýrslur, viðurkennda fjölmiðla eða skrár fjármálaeftirlita.
