Spegill á samfélagið og okkur sjálf

„Einn helsti styrk­leiki bók­mennta er að leyfa okkur að setja okkur í spor ann­arra og upp­lifa aðstæður sem eru okkur e.t.v. alla jafna fram­andi og vís­inda­skáld­skapur er kannski sú bók­mennta­grein sem gengur hvað lengst í því,“ útskýrir hún.

„Hann notar ýktar og jafn­vel fjar­stæðu­kenndar aðstæður til að afhjúpa sið­ferð­is­leg álita­mál, aðstæður sem gegna því hlut­verki að skilja hismið frá kjarn­anum og er, þegar best lætur speg­ill á sam­fé­lagið og okkur sjálf. Fyrir mig sem les­anda er mjög mik­il­vægt hvernig slíkur skáld­skapur fær mann oft til að hug­leiða hvað sé rétt og hvað sé rangt með því að velta upp allskyns áleitnum spurn­ingum og hvernig hann getur styrkt mann í eigin sann­fær­ingu eða jafn­vel fengið mann til að skipta algjör­lega um skoðun á ein­hverju. Lest­ur­inn verður þá um leið hálf­gerð sjálfs­skoðun mér finnst skipta máli.“

Spurð um hvaða bækur séu áhrifa­rík­astar nefnir hún bóka­flokk­inn Menn­ingin (Culture) eftir Iain M. Banks. Hann sé efstur á lista fyrir utan dæmi­gerðar bækur eins og Handbók putta­ferða­langs­ins um Vetr­ar­braut-ina (Hitchhikers Galaxy through the Galaxy).

„Þetta eru flóknar bækur sem lýsa sam­fé­lagi sem er svo miklu þró­aðra en það sem við þekkjum að meira að segja áhöfnin á Enter­prise virð­ist vera hálf­gerðir stein­ald­ar­menn í sam­an­burði,“ lýsir hún.

„Í bók­unum hefur mann­fólkið sest að í flennistórum hring­laga bygg­ingum og býr við gríð­ar­legt sjálf­stæði í einka­líf­inu, sem sést m.a. af því hvernig það getur skipt um kyn og aldur og jafn­vel búið í algjörum sýnd­ar­veru­leika á meðan nán­ast öllu sam­fé­lag­inu er stýrt af gervi­greindum, sem tak­markar aftur áhrif fólks í sam­fé­lag­inu. Þarna er því verið að velta upp alls konar áhuga­verðum spurn­ingum eins og t.d. hversu rétt­læt­an­legt það sé að setja stjórn­ina í hendur gervi­greindar, ef það rænir okkur mögu­leik­anum á frum­kvæði og vexti?

Og ef það er þannig að fólk hefur frelsi í eigin lífi en mögu­leik­arnir til að láta til sín taka eru fáir, er það líf þá mik­ils virði? Hvenær má svo grípa inn í nátt­úru­lega þróun ann­arra sam­fé­laga? Hvert er loka­mark­mið sið­menn­ing­ar­innar? Og svo fram­vegis. Þannig að bæði er verið að skoða fram­sæknar og jákvæðar hug­myndir í þessum bóka­flokki eftir Banks en líka hætt­urnar sem geta fylgt þeim.“ Alex­andra kveðst ein­dregið mæla með honum.