Saka stjórnvöld um andvaraleysi

Guð­mundur segir umfang pen­inga­þvættis á heims­vísu jafn­gilda átt­unda stærsta hag­kerfi heims.

„Það er svo ein­falt að ímynda sér Ísland sem ein­angr­aða eyju í Atl­ants­hafi sem eng­inn gefur raun­veru­legan gaum. Pen­inga­þvætti á alþjóða­vísu virkar þannig að það leitar að veikasta hlekknum sem til er í alþjóð­legri keðju. Ísland býður í dag upp á tölu­verð tæki­færi til þess að þvætta pen­inga. Með breitt fram­boð fjár­mála­af­urða, sam­starfs­samn­inga við banka erlendis um erlendar milli­færslur en litlar varnir í sam­hengi við stærri ríki gæti Ísland hæg­lega orðið næsta fórn­ar­lamb hneyksl­is­máls eins og Danske Bank fór nýlega í gegnum.“

Þetta segir Guð­mundur Krist­jáns­son, stofn­andi og fram­kvæmda­stjóri Lucinity Cognative Technologies, en fyr­ir­tækið sér­hæfir sig í staf­rænum lausnum til að varna gegn pen­inga­þvætti.

Guð­mundur segir að almennt séð geri menn sér ekki grein fyrir því hversu alvar­legt pen­inga­þvætti sé en fleiri ein­stak­lingar sem Mannlíf ræddi við innan fjár­mála- og nýsköp­un­ar­geirans saka stjórn­völd um skiln­ings­leysi á þeirri stöðu sem upp er komin eftir að Ísland var sett á svo­kall­aðan „gráa lista“ Financial Action Task Force (FATF) og á alvar­leika pen­inga­þvættis yfir­höfuð.

Fæstir við­mæl­enda vildu koma fram undir nafni en allir sögðu þeir ótrú­legt að þessi staða væri komin upp; stjórn­völd hefðu haft nægan tíma til að grípa til aðgerða. Einn sagði engu lík­ara en að þau gerðu sér ekki grein fyrir hvaða áhrif það hefði á orð­spor lands­ins að vera á lista með ríkjum á borð við Pakistan, Sýrland og Jemen. Upp­lýs­inga­gjöf virð­ist í það minnsta áfátt, þar sem ein­hver nýsköp­un­ar­fyr­ir­tæki ótt­ast að koma sjálf­krafa að lok­uðum dyrum erlendis þegar kemur að fjár­mögnun.

Áhrifin gætu náð til neytenda

„Þetta er álíka alvar­legt og ef örygg­is­gæslu og landamæra­eft­ir­liti væri ábóta­vant í Leifs­stöð við komu og brott­för flug­véla,“ segir Sveinn Valfells, einn stofn­enda fjár­tækni­fyr­ir­tæk­is­ins Monerium.

„Slíkt gæti veru­lega raskað sam­göngum til og frá Íslandi. Athuga­semdir FATF vegna seinna við­bragða íslenskra stjórn­valda geta veru­lega heft flæði fjár­magns inn og út úr land­inu og þar með truflað allt hag­kerfið,“ bæti hann við en í umsögn FATF um Ísland segir m.a. að stjórn­völd hefðu þegar tekið skref í rétta átt en að ekki hefði gef­ist tími til að fara yfir upp­lýs­ing­arnar þar sem þær væru aðeins nýlega komnar fram.

„Þessi vand­ræði gagn­vart FATF eru ekki ný af nál­inni og því ákaf­lega klaufa­legt að renna í raun­inni út á skila­fresti,“ segir Guð­mundur. Hann segir að erf­ið­ara gæti orðið fyrir fyr­ir­tæki að stofna til við­skipta erlendis og flytja fjár­magn milli landa. Þá gætu áhrifin hæg­lega náð til neyt­enda. „Það er lík­legt að módel erlendra mót­að­ila taki lista FATF með í útreikn­inga á áhættu­á­lagi íslenskra fyr­ir­tækja. Þannig gæti orðið dýr­ara fyrir íslensk fyr­ir­tæki að eiga við­skipti erlendis og hætt við að því verði ýtt út í vöru­verð.“

Guð­mundur seg­ist gera ráð fyrir að menn muni draga af þessu lær­dóm.

„Við reiknum með að stjórn­völd verði búin að kippa þessum málum í lið­inn fyrir næstu úttekt. Athuga­semdin frá FATF sem við höfum mestar áhyggjur af er inn­leið­ing sjálf­virks kerfis sem tekur á móti til­kynn­ingum frá fjár­mála­stofn­unum lands­ins um mögu­legt pen­inga­þvætti. Við höfum ekki áhyggjur af inn­leið­ing­unni sem slíkri heldur frekar þeim kröfum sem sér­ís­lenskar aðstæður gætu leitt af sér,“ segir Guð­mundur.

„Þessu til við­bótar ætti Ísland auð­vitað ekki að sætta sig við að rétt sleppa af gráum lista varð­andi pen­inga­þvætti. Við höfum allan þann auð­búnað sem þarf til þess að búa til sér­stak­lega öfl­ugt varn­ar­kerfi. Um er að ræða eins­leitan fjár­mála­markað með mikið af sam­eig­in­legum und­ir­stöðum. Með sam­ofnu átaki bank­anna og stjórn­valda ætti okkur að geta tek­ist að lág­marka áhættur vegna pen­inga­þvættis.“

Virðast ekki hafa stórar áhyggjur af stöðunni

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, sagði á opnum fundi efna­hags- og við­skipta­nefndar Alþingis á þriðju­dag að sam­töl hans við ráð­herra ann­arra ríkja hefði dregið úr áhyggjum hans af mögu­legum álits­hnekki í tengslum við ákvörðun FATF. Þá sagði hann ferlið hjá stofn­un­inni ófyr­ir­sjá­an­legt og ógagn­sætt, að því leyti að ekki sé greint frá því hvernig ein­stök aðild­ar­ríki ráð­stafa atkvæðum sínum. Ekki hefði verið full sam­staða um að setja Ísland á gráa list­ann.

„Við erum því mun betur í stakk búin að takast á við úttektir og til­mæli en áður,“ sagði Áslaug.

Áslaug Arna Sig­ur­björns­dóttir dóms­mála­ráð­herra sagði að í upp­hafi árs 2018 hefðu verk­efni stýri­hóps um mál er snertu FATF verið end­ur­skil­greind og hóp­ur­inn efldur. Hann sinnti stefnu­mótun og sam­stillti varnir gegn pen­inga­þvætti og væri ætlað að tryggja eft­ir­fylgni og úrbætur vegna athuga­semda FATF. „Við erum því mun betur í stakk búin að takast á við úttektir og til­mæli en áður.“

Stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis hefur ákveðið að hefja frum­kvæð­is­rann­sókn á verk­lagi ráð­herra vegna ábend­inga fram­kvæmda­hóps FATF en málið hefur m.a. heyrt undir dóms­mála­ráðu­neytið, fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið og iðn­aðar- og nýsköp­un­ar­ráðu­neytið.

„Það liggur fyrir að við erum komin á gráan lista FATF og höfum verið að fá athuga­semdir frá þess­ari nefnd frá árinu 2006 og hugur nefnd­ar­innar stendur til að skoða hvernig það gat gerst að við erum komin á þennan gráa lista og hvernig verk­lag ráð­herra hefði mátt betur fara svo við getum lært af þessu í fram­tíð­inni,“ sagði Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir, for­maður stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar í sam­tali við mbl.is á mánu­dag.