Frægir hnakkrífast um móðurmálið: „Þetta eru fárveikar forsendur!“

Frægir ríf­ast nú á sam­fé­lags­miðlum yfir kynja­notkun í íslenska tungu­mál­inu og sitt sýn­ist hverjum þegar kemur að breyt­ingum á tungu­mál­inu, sem sífellt hávær­ari krafa er um í sam­fé­lag­inu. Meðal þeirra sem segja skoð­una sína á mál­inu eru Egill Helgason sjón­varps­stjarna, Karen Kjart­ans­dóttir fjöl­miðla­kona, Eiríkur Rögn­valds­son, pró­fessor emeritus í íslenskri mál­fræði, og Jakob Bjarnar Grét­ar­son stjörnu­blaða­maður.

Ástæða rifr­ild­is­ins eru eft­ir­far­andi full­yrð­ing Hösk­uldar Þrá­ins­sonar, pró­fessor emeritus í íslensku nútíma­máli:

Hösk­uldur segir jafn­framt að það sé ekki ein­falt verk að gera íslensk­una kyn­hlut­lausa og að vert sé að velta því fyrir sér hvort eitt­hvert gagn sé af því að venja sig á að segja „öll vel­komin“ ef karl­kynið er út um allt í tungu­mál­inu í almennri hlut­lausri merk­ingu.

„Þetta er ekki eins ein­falt og stundum er látið í veðri vaka, þetta er alls staðar í tungu­mál­inu, þessi notkun karl­kyns­ins,“ segir Hösk­uldur.

Karen er ekki hrifin af full­yrð­ingu Hösk­uldar og fann máli sínu til stuðn­ins gamlar blaða­greinar og aug­lýs­ingar þar sem „öll vel­komin“ kemur fyrir. „Pró­fessor í mál­fræði heldur því fram að það sé ekki móð­ur­mál neins að segja „öll vel­komin“. Forfeður okkar og for­mæður virð­ast þó ekki hafa átt í neinum vand­ræðum með það orða­lag. Alls ekki. Þessi íhalds­semi er ótta­leg nýj­ung,“ segir Karen.

Egill telur málið síður en svo ein­falt. „Það er svosem ein­falt að segja öll vel­komin. En að fara djúpt í málið með þessa breyt­ingu – það þarf mikla mál­verk­fræði til að það tak­ist. En kannski verður það hægt á ein­hverjum kyn­slóðum. Ekki einu sinni áköf­ustu tals­menn­irnir (sic!) ráða við þetta. En svo má auð­vitað segja að þetta komi gömlum körlum eins og mér ekki við – verðum hvort sem er dauðir,“ segir Egill.

Jakob Bjarnar virð­ist ekki mjög hrif­inn af þeirri hug­mynd að breyta mál­hefð­inni þannig að henti öllum kynjum. „Hösk­uldur vill vara við þeirri áráttu að lesa for­dóma í kyn orða. Mér finnst merki­legt hversu auð­velt þessum hópi aktí­vista, sem eru auð­vitað bara með­al­skussar í mál­fræði eins og gengur, veit­ist að hrifsa til sín kenni­valdið. Ein­fald­lega á alt­ari ein­hverra meintra for­dóma. Flestir virð­ast fá hland fyrir fugls­hjartað við það eitt að verða hugs­an­lega vændir um slíkt,“ segir Jakob.

Atli Steinn Guð­munds­son tekur í svip­aðan streng. „Ég skil ekki hvað þetta vefst fyrir fólki, ómark­aða kynið í íslensku, þar sem rætt er um óskil­greindan hóp beggja kynna, er karl­kyn. Það felur ekki í sér neitt kynja­mis­rétti, þetta er bara mál­fræði­leg regla, mætti eins vera kven­kyn. Hljómar hrylli­lega hall­æris­lega þegar stjórn­mála­menn (fyr­ir­gefðu, stjórn­mála­fólk) eru að slá um sig í ann­ars illa staf­settum blaða­greinum með þessu öll-rugli, þetta er ein­fald­lega röng mál­fræði,“ segir Atli ákveð­inn.

Þá tekur Egill aftur til máls og ítrekar þá skoðun sína að málið sé ekki ein­falt. „Það er nátt­úr­lega ekk­ert mál að segja „öll vel­komin“ en þegar við förum dýpra í tungu­málið er meiri vandi á höndum. Ég er ekki að and­mæla þessu – bara að benda á að þetta er ekki hægt – ja, nema þá kannski á mjög löngum tíma. En þá gæti líka verið að að áhug­inn sé horf­inn,“ bendir Egill á.

Eiríkur pró­fessor telur að ekki verði hægt að forð­ast þessa breyt­ingu á tungu­mál­inu. „En ég held að flestum sé ljóst að þetta er ekki ein­falt og ég held að engum detti í hug að þetta sé breyt­ing sem hægt sé eða skyn­sam­legt að keyra í gegn með ein­hverri stýr­ingu að ofan. Það er hins vegar ljóst að þetta er að breyt­ast og það býsna hratt. Vissu­lega getur það valdið alls konar ósam­ræmi – en það er nú ekki eins og tungu­málið sé full­kom­lega reglu­legt kerfi fyrir,“ segir Eiríkur.

Og Jakob á síð­asta orðið. „Það hljóta ein­hvers konar alhæf­ingar að búa að baki því að upp­lifun fólks sé með þeim hætti, vegna ein­hverra meintra for­dóma, að rétt sé að umturna heilu mál­kerfi og í raun rústa því. Og það sé rétt. Við erum komin býsna langt með að ráð­ast á sak­laus orð og útskúfa þeim úr mál­inu á for­sendum upp­lif­unar ein­hverra sem byggja á ein­hverjum ætl­uðum for­dómum. Þetta eru fár­veikar for­sendur,“ segir Jakob og bætir við:

„Þessar alhæf­ingar um heilu hópana og upp­lifun þeirra hljóta eðli máls sam­kvæmt að vera vafa­samar. Og upp­lifun hóps­ins, þar er engu hægt að slá föstu. Tökum idjó­tískt dæmi. 20 manna hópur Hafn­firð­inga stígur fram og heldur því fram að Hafn­ar­fjarð­ar­brand­arar séu niðr­andi, það sé þeirra upp­lifun og hóp­ur­inn fer fram á það, í nafni sinnar upp­lif­unar að þetta sé tekið út af sakra­ment­inu. Að Hafn­ar­fjarð­ar­brand­arar séu sagðir. Er þessi hópur þá, í nafni þess að vera ein­hvers konar þolendur, þar með komnir með kenni­valdið? Jafnvel þó á dag­inn komi að Hafn­firð­ingum upp til hópa þyki þessir brand­arar hreint ekk­ert sær­andi.“