Stefán segir fjármálaráðuneytið lofa landsmönnum 50 þúsund krónum sem aldrei koma

Stefán Ólafsson, pró­fessor í félags­fræði við Háskóla Íslands, segir í pistli sem hann birtir á Facebook að fjár­mála­ráðu­neytið gangi óvenju langt í að villa um fyrir fólki í frétta­til­kynn­ingu sem það birti í gær. Í til­kynn­ing­unni var full­yrt að kaup­máttur heim­ila myndi aukast á árinu, nánar til­tekið um 50 þús­und á mán­uði. Stefáni segir þetta ekki stand­ast skoðun.

Pistill Stefáns í heild sinni

KOSTULEG FRÉTTATILKYNNING FJÁRMÁLARÁÐUNEYTIS

Fjár­mála­ráðu­neytið sendi frá sér frétta­til­kyn­ingu í gær (06.01.2023) undir fyr­ir­sögn­inni „Útlit fyrir auk­inn kaup­mátt heim­ila á árinu“.

Þar er eft­ir­far­andi full­yrt: „Útlit er fyrir að kaup­máttur heim­ila auk­ist að nýju á árinu, sé tekið mið af nýund­ir­rit­uðum kjara­samn­ingum á almennum mark­aði. Áætla má að ráð­stöf­un­ar­tekjur með­al­ein­stak­lings á almennum vinnu­mark­aði verði um það bil 50 þús­und krónum meiri í hverjum mán­uði í ár en í fyrra, bæði vegna hækk­unar með nýjum kjara­samn­ingum og breyt­inga í tekju­skatts­kerf­inu þar sem per­sónu­af­sláttur og þrepa­mörk hækka um 10,7%.“

Og síðar í til­kynn­ing­unni kemur þetta: „Áætla má, miðað við nið­ur­stöður launa­rann­sóknar Hag­stof­unnar og með hlið­sjón af nið­ur­stöðum kjara­samn­inga, að ráð­stöf­un­ar­tekjur með­al­ein­stak­lings á almennum vinnu­mark­aði verði u.þ.b. 50 þús. kr. meiri í hverjum mán­uði í ár en í fyrra, þar af 8 þús. kr. meiri vegna upp­færðra við­miða tekju­skatts.“

Með þessu er dregin upp mjög vill­andi mynd. Ráð­stöf­un­ar­tekjur eru heild­ar­tekjur eftir skatt. Með­al­hækkun launa­taxta í nýgerðum kjara­samn­ingi Starfs­greina­sam­bands­ins (SGS) eru um 42.000 kr. á mán­uði. Þetta er tekið sem aukn­ing „ráð­stöf­un­ar­tekna“ í frétta­til­kynn­ing­unni (en þá á eftir að draga skatt­inn frá). Við þessar 42.000 kr. er síðan bætt 6.000 króna hækkun per­sónu­af­sláttar og 2.000 krónum vegna upp­færslu við­miða fyrir álagn­ing­ar­þrep í tekju­skatt­inum, alls 8 þús. krónum. Þannig fær ráðu­neytið það út að „ráð­stöf­un­ar­tekjur muni aukast um 50.000 kr. á mán­uði“ á árinu 2023.

Til að þetta gæti stað­ist þyrfti þessi launa­hækkun að vera skatt­frjáls og reglu­bundin upp­færsla við­miða í tekju­skatts­kerf­inu að vera ígildi skatta­lækk­unar. Hvorugt fær stað­ist, eins og allir hljóta að sjá. Auðvitað þarf að greiða fullan tekju­skatt af launa­hækk­un­inni (um þriðj­ung fyrir lág­launa­fólk), enda kemur hún ofaná laun sem eru að full­nýta per­sónu­af­slátt­inn nú þegar.

Hækkun við­mið­anna í tekju­skatt­inum er til að tryggja að skatt­byrðin verði svipuð á milli áranna 2022 og 2023, enda er um að ræða upp­færslu vegna verð­bólgu og fram­leiðni­aukn­ingar (9,6% verð­bólga+1,1% fram­leiðni­aukn­ing=10,7%). Þetta er því ekki skatta­lækkun, eins og sumir hafa þegar talið, enda má skilja frétta­til­kynn­ingu ráðu­neyt­is­ins þannig. Það er kostu­legt að ráðu­neyti skatta­mála láti slíkt frá sér fara.

Ef þessi upp­færsla væri ekki gerð þá myndi skatt­byrðin aukast. Þetta fyr­ir­komu­lag á upp­færslu við­miða tekju­skatt­kerf­is­ins komst á sam­hliða gerð Lífs­kjara­samn­ings­ins og var mik­il­vægt, því stjórn­völd höfðu áður oft látið hjá líða að upp­færa við­mið skatts­ins nægi­lega til að við­halda óbreyttri álagn­ingu milli ára og í reynd þannig hækkað skatt­byrð­ina.

Raunar er einnig ýjað að því í frétta­til­kynn­ing­unni að „kaup­máttur“ ráð­stöf­un­ar­tekna með­al­ein­stak­lings á vinnu­mark­aði muni hækka um sem nemur þessum 50.000 krónum, enda hafa fjöl­miðar og aðrir þegar talað um þetta þannig. En til að það gæti stað­ist þyrfti verð­bólgan líka að vera horfin út úr mynd­inni. En hún er enn tæp­lega 10%.

Í þess­ari frétta­til­kynn­ingu fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins er þannig gengið óvenju langt í að villa um fyrir fólki og ber að harma svona vinnu­brögð.