Ég fór til vinnu – ekki til að missa heilsuna

Ég fór til vinnu til að sinna starfi mínu af sam­visku­semi. Eins og flest annað fólk mætti ég til að vinna, leggja mitt af mörkum og standa mig í starfi. Ég hafði enga ástæðu til að ætla að sú ákvörðun ætti eftir að hafa svo afdrifa­ríkar afleið­ingar fyrir líf mitt.

Á árunum 2016–2017 starf­aði ég í hús­næði Orku­veitu Reykja­víkur að Bæj­ar­hálsi 1 sem starfs­maður DK Hug­bún­aðar ehf. Þar hafði mygla og raka­skemmdir greinst. Ég veikt­ist í kjöl­far veru minnar í hús­næð­inu og síðan þá hefur líf mitt tekið stakka­skiptum.

Frá árinu 2018 hef ég verið óvinnu­fær. Ég hef misst heils­una, starfs­get­una og stóran hluta þess sjálf­stæðis og frelsis sem flestir taka sem sjálf­sögðum hlut.

Líf sem breyttist á einni nóttu – og hefur aldrei orðið samt

Veik­indin hafa haft áhrif á nán­ast alla þætti dag­legs lífs. Ég þoli illa lykt, efni, raka og myglu, ákveðna fæðu og fjöl­mörg áreiti í umhverf­inu. Ljós, hávaði, kuldi, hreyf­ing og jafn­vel venju­leg dag­leg áreynsla geta haft mikil áhrif á líðan mína.

Ég hef misst rödd­ina til fram­búðar. Ég glími við dag­leg melt­ing­ar­vanda­mál, verki, höf­uð­verk, svima, mátt­leysi og mikla van­líðan. Stundum missi ég kraft í útlimum, dett og á erfitt með að halda ein­beit­ingu og skýr­leika. Ég hef verið greind með ME, POTS og myglu­tengd veik­indi.

Lífið hefur því ekki aðeins snú­ist um að vera veik. Það hefur snú­ist um að þurfa sífellt að tak­marka líf sitt. Ég get lítið gert, lítið farið, lítið tekið þátt í félags­lífi og þarf oft að halda mig heima eða í rúm­inu. Það sem áður var ein­falt og sjálf­sagt getur nú verið óyf­ir­stíg­an­legt.

Þetta er veru­leiki sem erfitt er að lýsa fyrir þeim sem hafa ekki upp­lifað hann. En þetta er líf mitt í dag.

Dómstólarnir viðurkenndu varanlegt heilsutjón – en niðurstaðan varð engin ábyrgð

Ég leit­aði réttar míns og höfð­aði mál vegna heilsutjóns­ins sem ég varð fyrir.

Í febr­úar 2024 féll dómur í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur í máli nr. E-3098/2022. Þar var við­ur­kennd skaða­bóta­skylda DK Hug­bún­aðar ehf. vegna lík­ams­tjóns/heilsutjóns míns og greiðslu­skylda úr ábyrgð­ar­trygg­ingu félags­ins hjá VÍS. Orku­veita Reykja­víkur var hins vegar sýknuð.

Málinu var áfrýjað til Lands­réttar. Í dómi 22. maí 2025 var nið­ur­staða hér­aðs­dóms breytt og DK Hug­bún­aður ehf. og VÍS trygg­ingar hf. sýknuð. Sýkna Orku­veitu Reykja­víkur stóð óhögguð.

Það sem mér finnst sér­stak­lega mik­il­vægt að draga fram er að Lands­réttur lagði engu að síður til grund­vallar, með vísan til mats­gerðar og ann­arra gagna um heilsu­far mitt, að ég hefði orðið fyrir var­an­legu heilsutjóni vegna veru minnar í hús­næð­inu.

Þarna blasir við sú nið­ur­staða sem reyn­ist mér svo þung­bær: Var­an­legt heilsutjón var lagt til grund­vallar, en eng­inn var tal­inn bera skaða­bóta­á­byrgð á því.

Lands­réttur lagði meðal ann­ars áherslu á að meta bæri hátt­semi fyr­ir­tækj­anna út frá þeirri þekk­ingu og þeim aðstæðum sem voru fyrir hendi þegar mygla greind­ist og á því tíma­bili sem málið tók til. Nið­ur­staðan varð sú að ekki hefði verið sýnt fram á sak­næma hátt­semi fyr­ir­tækj­anna. Heldur þekk­ing­ar­leysi!

Ég virði að dóm­stólar þurfi að leggja laga­leg við­mið til grund­vallar nið­ur­stöðum sínum. En það breytir ekki þeirri stað­reynd að ég sit eftir með var­an­legt heilsutjón og líf sem verður aldrei aftur eins.

Þegar einstaklingurinn stendur einn gegn stórum fyrirtækjum

Það er ekki hægt að horfa fram hjá þeim mikla aðstöðumun sem getur verið á milli ein­stak­lings og stórra, fjár­hags­lega sterkra fyr­ir­tækja þegar kemur að lang­vinnum og flóknum dóms­málum.

Annars vegar er ein­stak­lingur sem hefur misst heils­una, starfs­get­una og stærstan hluta af fyrra lífi sínu. Hins vegar eru fyr­ir­tæki sem hafa fjár­hags­legt bol­magn, aðgang að sér­fræð­ingum og lög­fræði­legri aðstoð til að verja hags­muni sína.

Það er ekki verið að halda því fram að fyr­ir­tæki eigi ekki að verja hags­muni sína eða njóta þeirra rétt­inda sem lög veita þeim. En það er eðli­legt að spyrja hvort ein­stak­lingur í slíkri stöðu standi raun­veru­lega jafn­fætis þeim sem hann þarf að sækja rétt sinn gagn­vart.

Dómsmál af þessu tagi eru ekki aðeins laga­leg átök. Þau krefj­ast tíma, orku, úthalds og fjár­hags­legs bol­magns. Þetta er sér­stak­lega þung­bært fyrir þann sem er þegar alvar­lega veikur og hefur tak­mark­aða getu til að sinna dag­legum verk­efnum.

Hvernig á ein­stak­lingur sem hefur misst heils­una að hafa úthald til að berj­ast árum saman fyrir rétti sínum? Hvernig tryggjum við að fjár­hags­legur og fag­legur styrkur mót­að­ila ráði ekki úrslitum um það hvort ein­stak­lingur geti haldið bar­átt­unni áfram?

Ég tel að þetta séu spurn­ingar sem sam­fé­lagið þurfi að taka alvar­lega.

Hæstiréttur taldi málið ekki hafa verulegt almennt gildi

Ég óskaði eftir leyfi til að áfrýja dómi Lands­réttar til Hæsta­réttar. Í beiðn­inni lagði ég meðal ann­ars áherslu á að málið varð­aði ekki aðeins mína eigin hags­muni heldur einnig skyldur vinnu­veit­enda og eig­enda atvinnu­hús­næðis þegar þeir fá vit­neskju um raka­skemmdir og myglu á starfs­stöð.

Hæsti­réttur hafn­aði beiðn­inni 9. júlí 2025. Í ákvörð­un­inni segir meðal ann­ars að málið hafi ekki veru­legt almennt gildi og varði ekki sér­stak­lega mik­il­væga hags­muni í skiln­ingi laga um með­ferð einka­mála.

Ég ætla ekki að gera lítið úr því að áfrýj­un­ar­leyfi eru veitt sam­kvæmt ákveðnum laga­skil­yrðum. En ég get ekki látið hjá líða að velta því fyrir mér hvernig mál um var­an­legt heilsutjón í tengslum við vinnu­stað geti ekki talist hafa almennt gildi.

Hvaða skila­boð sendir slík nið­ur­staða til fólks sem veik­ist við störf sín? Hvaða for­dæm­is­gildi hefur hún fyrir aðra starfs­menn sem kunna að standa frammi fyrir svip­uðum aðstæðum?

Mál mitt snýst ekki aðeins um mig. Það snýst um öryggi á vinnu­stöðum, skyldur atvinnu­rek­enda og rétt fólks til þess að geta treyst því að heilsu þess sé ekki stefnt í hættu við það eitt að mæta til vinnu.

Hver ber ábyrgð þegar einstaklingur tapar heilsunni?

Ég fór til vinnu og reyndi að sinna starfi mínu af sam­visku­semi. Ég missti heils­una og hef ekki getað snúið aftur til vinnu frá árinu 2018.

Ég hef þurft að læra að lifa með veik­indum sem tak­marka nán­ast alla þætti til­ver­unnar. Ég hef misst margt sem ég taldi sjálf­sagt og þurft að end­ur­skil­greina líf mitt út frá því sem lík­am­inn leyfir mér hverju sinni.

Það sem situr þó eftir er ekki aðeins sorgin yfir heils­unni sem ég missti og líf­inu eins og það var. Það er líka til­finn­ingin um að hafa þurft að berj­ast svo lengi fyrir því að fá rétt­láta úrlausn, án þess að fá þá nið­ur­stöðu sem ég taldi að gögn máls­ins gæfu til­efni til.

Ég skrifa þessa grein ekki vegna þess að ég tel að per­sónu­leg reynsla mín ein og sér eigi að ráða nið­ur­stöðu dóms­máls. Ég skrifa vegna þess að ég tel að sam­fé­lagið þurfi að ræða hvernig við verndum ein­stak­linga á vinnu­stöðum, hvernig við bregð­umst við þegar grunur vaknar um heilsu­spill­andi aðstæður og hvernig tryggt er að ein­stak­lingar geti sótt rétt sinn án þess að þurfa að leggja síð­ustu krafta sína í langa og erf­iða bar­áttu.

Enginn ætti að þurfa að velja á milli þess að mæta til vinnu og þess að vernda heilsu sína.

Við förum til vinnu til að vinna okkur fyrir líf­inu – ekki til að tapa heils­unni, starfs­get­unni og fram­tíð­inni.

Hver verndar ein­stak­ling­inn þegar hann veik­ist á vinnu­stað – og þarf síðan að berj­ast einn fyrir því að heilsutjón hans sé við­ur­kennt?

Höfundur er mennt­aður við­skipta­fræð­ingur með meistara­gráðu í alþjóða­við­skiptum, móðir, amma, eig­in­kona, dóttir og kona með drauma, metnað og fram­tíð sem tók óvænta stefnu og er nú 100% öryrki.

Ragn­heiður Sig­urð­ar­dóttir