Franskur dómstóll hefur í fyrsta sinn viðurkennt brjóstakrabbamein hjá fyrrverandi flugfreyju sem sjúkdóm vegna atvinnu. Niðurstaðan þykir marka tímamót innan fluggeirans og gæti skapað mikilvægt réttarfarslegt fordæmi fyrir aðrar flugáhafnir.
Hin 59 ára gamla Sophie Lainault starfaði hjá flugfélaginu Air France í þrjátíu ár, á tímabilinu 1989 til 2019, fyrst sem flugfreyja og síðar sem yfirflugfreyja í langflugi. Á ferli sínum safnaði hún yfir 12.600 flugtímum, þar af rúmlega 6.500 klukkustundum í næturflugi. Lainault, sem nú er í bata, háði tveggja og hálfs árs baráttu fyrir dómstólum til að fá sjúkdóm sinn viðurkenndan.
Þrír skaðlegir áhrifaþættir í háloftunum
Í rökstuðningi dómstólsins var bent á þrjá meginþætti í starfsumhverfi flugliða sem sýnt hefur verið fram á að auki hættu á krabbameini:
- Regluleg næturvinna: Raskaði líffræðilegum takti (e. circadian rhythm) hennar á kerfisbundinn hátt í tugi ára.
- Jónandi geislun: Stöðug útsetning fyrir geislun úr geimnum sem er mun sterkari í þeirri flughæð sem farþegaþotur fljúga á.
- Óbeinar reykingar: Lainault hóf störf á því tímabili þegar reykingar voru enn leyfðar um borð í vélum Air France, en þær voru ekki bannaðar að fullu fyrr en árið 2000.
Læknar og sérfræðingar sem kölluðu voru til vitnis gátu útilokað að aðrir þættir hefðu valdið sjúkdóminum. Fram kom að hvorki erfðafræðilegir þættir né lífsstíll Lainault gætu útskýrt krabbameinið.
Löng og ströng réttindabarátta
Niðurstaðan markar lok tveggja og hálfs árs baráttu Lainault, sem naut stuðnings stéttarfélagsins CFDT. Leiðin að réttlætinu var þyrnum stráð þar sem brjóstakrabbamein er ekki á opinberum lista yfir viðurkennda atvinnusjúkdóma í Frakklandi. Til þess að fá slíkt samþykkt þarf að fara í gegnum sérstakt og flókið ferli. Tvær svæðisnefndir, sem meta atvinnusjúkdóma, höfðu áður hafnað kröfu hennar á þeim grundvelli að tengslin á milli vinnunnar og krabbameinsins væru óreifanleg.
Dómstóllinn í Bayonne hnekkti þeim úrskurðum. Þar sem dóminum var ekki áfrýjað er hann endanlegur. Viðurkenningin þýðir meðal annars að Lainault á nú rétt á því að fara snemma á eftirlaun með fullum réttindum.
„Það er mín heitasta ósk að þetta opni leiðina fyrir aðrar konur sem hafa hingað til kannski ekki þorað að stíga fram,“ sagði Lainault í samtali við fjölmiðla eftir að dómurinn féll.
Skapar ríkt fordæmi
Elisabeth Leroux, lögmaður Lainault, fullyrðir að dómurinn muni skapa ríkt fordæmi og nýtast fyrir aðra flugliða sem standa í sömu sporum. Air France var ekki aðili að sjálfu dómsmálinu og vildi ekki tjá sig um efnisatriði þess á þeim grundvelli að fyrirtækið hefði ekki fengið rökstuðning dómstólsins afhentan. Flugfélagið sendi þó frá sér yfirlýsingu þar sem áréttað var að heilsa og öryggi starfsmanna væri ávallt í fyrsta fyrirrúmi.
Þótt málið sé einsdæmi í fluginu er þetta ekki í fyrsta skipti sem dómstólar í Frakklandi viðurkenna brjóstakrabbamein sem sjúkdóm vegna atvinnu. Árið 2023 fékk frönsk hjúkrunarkona sambærilega viðurkenningu, en hún hafði unnið næturvaktir í 28 ár ásamt því að vera útsett fyrir röntgengeislun á sjúkrahúsi.
Brjóstakrabbamein er algengasta og banvænasta krabbameinið meðal kvenna í Frakklandi, en það dregur um 13.000 konur til dauða þar í landi á hverju ári.
