Fyrrverandi meðlimir úr sérsveitum breska hersins hafa í fyrsta sinn rofið margra ára þögn og veitt BBC Panorama vitnisburð um meinta stríðsglæpi sem þeir segjast hafa orðið vitni að í Írak og Afganistan.
Í viðtölum sínum, sem birt eru opinberlega í fyrsta sinn, lýsa fyrrverandi sérsveitarmenn því hvernig félagar þeirra í SAS hafi myrt óvopnaða einstaklinga í svefni og tekið fanga, þar á meðal börn, af lífi, jafnvel þegar þeir voru handjárnaðir.
„Þeir handjárnuðu ungan dreng og skutu hann,“ rifjaði upp einn fyrrverandi SAS-hermaður í Afganistan. „Hann var augljóslega barn, ekki einu sinni nálægt bardagaaldri.“
Hann sagði að morð á föngum hafi „orðið daglegt brauð“. „Þeir leituðu á fólki, handjárnuðu það og skutu síðan, klipptu svo plastjárnin og „plöntuðu“ skammbyssu við líkið.“
Víðtækar ásakanir sem ná yfir meira en áratug
Frásagnirnar ná yfir meira en tíu ára tímabil, sem er mun lengra en það þriggja ára tímabil sem opinber rannsókn í Bretlandi tekur nú til. Í fyrsta skipti eru nú einnig alvarlegar ásakanir bornar upp á SBS, sérsveit breska sjóhersins, meðal annars um aftökur á óvopnuðu og særðu fólki.
Einn fyrrverandi SBS-maður lýsti aðgerðunum sem „villimannslegum“ og sagði að sumir hermenn hafi sýnt „sálræn einkenni geðsjúkdóma“ í aðgerðum og talið sig vera „ófærir um að vera stöðvaðir“.
Sérsveitir voru sendar til Afganistans til að vernda breska hermenn gegn Talibönum og sprengjusmiðum. Um 457 breskir hermenn féllu í stríðinu og þúsundir særðust.
Opinber viðbrögð og þöggun innan hernaðarstjórnar
Breska varnarmálaráðuneytið sagði við BBC að það styddi alfarið við rannsóknina sem nú stendur yfir og hvatti alla fyrrverandi hermenn með upplýsingar til að stíga fram. Hins vegar væri ekki við hæfi að ráðuneytið tjáði sig um ásakanir sem kunna að falla undir rannsóknina.
Fyrrverandi SAS-hermenn segja að sumir félagar þeirra hafi orðið „helteknir“ af morðum. „Það var eins og sumir væru háðir þessu. Það voru margir geðsjúkir morðingjar í sveitinni,“ sagði einn.
Einn lýsti því hvernig sveitin gekk inn í gistiheimili og skaut alla sofandi einstaklinga í húsinu. „Það er einfaldlega ekki réttlætanlegt.“
Fyrrverandi SBS-hermaður sagði að í aðgerðum hafi særðir einstaklingar, sem ekki voru lengur ógn, verið teknir af lífi viljandi. Í einni aðgerð skaut einn hermannanna særðan mann í höfuðið í návígi, á meðan sjúkraliði sinnti honum. „Þetta voru ekki miskunnardráp, þetta voru morð.“
Skipulögð yfirhylming og fölsuð skjöl
Yfirvöld innan hernaðarstjórnarinnar eru sögð hafa vitað um morðin. „Allir vissu,“ sagði einn fyrrverandi hermaðurinn. „Það ríkti þögult samþykki.“
Hermenn plöntuðu vopnum við lík látinna til að láta líta út fyrir að þeir hafi verið ógn. Til dæmis hafi þeir borið með sér falsaðar handsprengjur og samanbrjótanlega AK-47 riffla sem auðveldara væri að koma fyrir við lík.
Frásagnir herma einnig að skýrslur eftir aðgerðir hafi verið falsaðar. „Við vissum hvernig ætti að orða hluti til að komast hjá því að málið yrði sent til herlögreglunnar,“ sagði einn. „Skýrslurnar voru skáldskapur.“
Upplýsingar náðu til æðstu stjórnvalda
Panorama greinir frá því að David Cameron sem fór í sjö opinberar heimsóknir til Afganistans sem forsætisráðherra á tímabilinu júní 2010 til nóvember 2013, og er nú til skoðunar í opinberri rannsókn á vegum SAS, var ítrekað látinn vita af áhyggjum afganska forsetans Hamid Karzai, samkvæmt frásögnum fjölmargra sem sátu fundina.
Karzai „nefndi þetta mál sífellt og ítrekað,“ sagði Dr. Rangin Dadfar Spanta, fyrrverandi þjóðaröryggisráðgjafi Afganistans, í viðtali við Panorama. Hann sagði að ekki gæti hafa leikið neinn vafi á því hjá Cameron að til væru ásakanir um að óbreyttir borgarar, þar á meðal börn, hefðu verið drepin í aðgerðum bresku sérsveitanna.
Fyrrverandi sendiherra Bandaríkjanna hjá NATO, Douglas Lute, sagði að það hefði verið „mjög óvenjulegt ef bresk herstjórn vissi ekki af ásökunum gegn eigin sérsveitum“.
Talsmaður Camerons sagði að Karzai hefði rætt NATO í heild, en ekki sértækar ásakanir gegn breskum sveitum, og að Cameron hefði ekkert hulið. Talsmaðurinn sagði einnig að það væri „rétt að við bíðum eftir opinberum niðurstöðum rannsóknarinnar“ og bætti við að „allar hugmyndir um að Lord Cameron hafi átt þátt í að hylma yfir alvarlegum ásökunum um refsiverða háttsemi eru algjört rugl.“
Ábyrgð án eftirlits
Bretland hefur, ólíkt mörgum öðrum ríkjum á borð við Bandaríkin og Frakkland, ekkert þingsaðhald með starfsemi sérsveita. Yfirumsjón með aðgerðum þeirra liggur hjá forsætisráðherra, varnarmálaráðherra og yfirmanni sérsveita.
Bruce Houlder KC, fyrrverandi yfirmaður herlögreglurannsókna, sagði við BBC að vonast væri til að rannsóknin kannaði hversu langt upp „rotnunin“ hefði náð. „Við þurfum að vita hversu víðtækt þetta var,“ sagði hann.
