Nýtt hlutaörorkulífeyriskerfi, sem innleitt var haustið 2025, gæti haft í för með sér verulega fjölgun hlutastarfa á íslenskum vinnumarkaði, samkvæmt Jónínu Waagfjörð, sviðsstjóra ráðgjafar og atvinnutengingar hjá VIRK. Rannsóknir sýna að fyrirtæki sem standa frammi fyrir inngildingu fólks með skerta starfsgetu skila marktækt betri rekstrarniðurstöðum en samkeppnisaðilarnir.
Kerfisbreytingin sem tók gildi 1. september 2025 leggur aukna áherslu á virka atvinnuleit og endurhæfingu. Einstaklingar með 26 til 50% getu til virkni eiga nú rétt á hlutaörorkulífeyri og hefur frítekjumarkið verið hækkað í rúmlega 3.000.000 krónur á ári. Þetta gerir fólki kleift að sinna hlutastörfum án þess að óttast skerðingar á greiðslum frá Tryggingastofnun, sem eykur ásókn í sveigjanleg störf.
Rekstrarlegur ávinningur og meiri hagnaður
Sérfræðingar benda á að ráðning einstaklinga með skerta starfsgetu sé ekki aðeins samfélagsleg skylda heldur beinlínis góð viðskiptaráðstöfun. Samkvæmt rannsóknarupplýsingum standa þau fyrirtæki sem ráða og styðja þennan hóp sig betur en önnur; þau sýna að meðaltali 1,6 sinnum meiri veltu og tvöfaldan hagnað samanborið við samkeppnisaðila þar sem inngilding er minni. Þá eru þessi fyrirtæki 25% afkastameiri á hvern starfsmann, njóta meiri nýsköpunar og búa við minni starfsmannaveltu.
Góð reynsla en krefst gagnsæis
Könnun sem Velferðarráðuneytið og VIRK stóðu að meðal rúmlega 1.300 stjórnenda sýnir að 57% fyrirtækja meta reynsluna af því að ráða starfsfólk með skerta starfsgetu mjög eða frekar góða. Helstu ástæðurnar sem nefndar voru eru vinnusemi, samviskusemi og góð frammistaða. Aðeins 4% sögðu reynsluna hafa verið slæma.
Þá sýna gögn að hjá 88% fyrirtækja þurfti enga líkamlega aðlögun á vinnustaðnum sjálfum. Þess í stað sneri aðlögunin að skipulagi, svo sem með sveigjanlegum vinnutíma eða skýrari leiðbeiningum.
Stjórnendur þurfa þó að vera meðvitaðir um ákveðnar áskoranir. Í atvinnugreinum þar sem líkamlegt eða hugrænt álag er mikið getur þurft flóknari öryggisreglur. Einnig getur skapast núningur á vinnustað ef upplýsingaflæði og gagnsæi er ábótavant, sérstaklega ef sumir starfsmenn fá sveigjanleika sem aðrir eiga ekki rétt á.
Stuðningur í boði fyrir vinnuveitendur
Til að brúa bilið og tryggja farsæla atvinnutengingu starfa sérstakir atvinnulífstenglar hjá VIRK sem styðja bæði einstaklinginn og vinnuveitandann í ferlinu. Þá er bent á vefinn velvirk.is þar sem finna má hagnýt verkfæri og fræðslu fyrir stjórnendur sem vilja efla forvarnir og bæta líðan á vinnustöðum.
