Í dag fagnar Landhelgisgæsla Íslands 100 ára „og því ber að fagna, þótt vissulega séu það vonbrigði að núverandi Þór geti ekki komið til okkar hér í Eyjum vegna alþekktra aðstæðna eins og áætlað var,“ segir Íris Róbertsdóttir, bæjarstjóra Vestmannaeyja.
Hvalveiðamótmælandinn Paul Watson og samtök hans, Captain Paul Watson Foundation, hafa látið mikið til sín taka við Íslandsstendur síðustu misseri. Skip samtakanna, Bandero, sigldi inn í íslenska efnahagslögsögu í lok júní með það yfirlýsta markmið að stöðva hvalveiðar Hvals hf. og Kristjáns Loftssonar.
Til stóð að fagna 100 ára afmælinu með táknrænum hætti í Vestmannaeyjum í dag en þar sem verkefni gæslunnar eru ávallt í forgangi verður afmælinu fagnað síðar á árinu. Þetta kemur fram í tilkynningu Landhelgisgæslunnar en rétt er að geta þess að undanfarið hefur Landhelgisgæslan fylgst náið með skipinu Bandero sem er komið hingað til lands á vegum hvalafriðarsinnans Paul Watson til að stöðva hvalveiðar.
Fátækt en ört vaxandi sjávarpláss
Írís nefnir í opinberum leiðara sem birtist á síðu Vestmanneyja að árið 1920 hafi einn merkasti kafli sjó- og landhelgissögu Íslands orðið þegar Björgunarfélag Vestmannaeyja keypti skipið Þór. „Skipið varð fyrsta íslenska varðskipið og var í senn ætlað til eftirlits með fiskimiðunum við landið og björgunarstarfa, enda hvort tveggja bráðnauðsynlegt.
Kaupin á Þór voru gott dæmi um einstakan samtakamátt samfélagsins í Eyjum. Fátækt en ört vaxandi sjávarpláss, sem hafði horft upp á annað hundrað einstaklinga drukkna við Vestmannaeyjar á árunum 1901–1920, tók sig saman um að eignast skip sem gæti varið líf sjómanna og hagsmuni byggðarlagsins. Kaupin voru fjármögnuð að miklu leyti með sölu hlutabréfa meðal Eyjamanna. Yfir 400 einstaklingar í Vestmannaeyjum keyptu hlut í Þór, en heimilin í bænum voru á þeim tíma aðeins um 500. Kaupin voru sameiginlegt verkefni alls samfélagsins.
Með útgerð Þórs næstu árin sýndu Vestmanneyingar einstakt frumkvæði. Lítið sjávarpláss tók að sér að sinna verkefnum sem síðar urðu meðal mikilvægustu öryggis- og fullveldisverkefna íslenska ríkisins: að gæta landhelginnar, verja líf sjómanna og tryggja rétt Íslendinga yfir eigin fiskimiðum.
Þór sinnti björgunum, eftirliti og landhelgisgæslu af miklum krafti á árunum 1920–1926. Reksturinn var þó alla tíð erfiður og úr varð að íslenska ríkið tók við skipinu hinn 1. júlí 1926. Hin einstaka saga Þórs, og upphaf Landhelgisgæslunnar, minnir okkur á að mikilvæg þjóðarverkefni geta átt rætur í staðbundnu frumkvæði, samstöðu og ábyrgðartilfinningu. Af þeim sökum skipa Vestmannaeyjar og Björgunarfélag Vestmannaeyja ávallt mikilvægan sess í sögu íslenskrar landhelgisgæslu sem Eyjamenn eru afar stoltir af.“
