Vísindamenn hafa staðfest uppgötvun á nýrri apakattategund djúpt í regnskógum Lýðveldisins Kongó. Tegundin einkennist meðal annars af appelsínugulum vörum og ljósum blettum í kringum munninn.
Apakötturinn, sem hefur hlotið fræðiheitið Colobus congoensis, fannst í Lomami-þjóðgarðinum í austurhluta landsins. Þótt íbúar svæðisins hafi lengi þekkt dýrið undir nafninu Likweli hefur það ekki fyrr en nú verið viðurkennt sem sérstök tegund í vísindaritinu PLOS One.
Náttúruverndarsinnar náðu fyrst ljósmynd af dýrinu árið 2008, en myndin sýndi aðeins hluta þess og vakti grun um að um óþekkta tegund væri að ræða. Það var síðan árið 2018 sem rannsóknarleiðangur undir stjórn Jean Pierre Kapale staðfesti tilvist apakattarins með frekari ljósmyndum á mismunandi stöðum.
Á árunum 2018 til 2022 sáust apakettirnir alls 114 sinnum á um 1.700 ferkílómetra svæði í skógum Kongó.
Samkvæmt rannsókninni er svartur feldur tegundarinnar, ljósir blettir í kringum munninn og hvítur blettur aftan til ólíkur því sem þekkist hjá öðrum prímötum á svæðinu.
Vísindamenn segja að þetta sé aðeins í fimmta sinn á síðustu 75 árum sem ný apakattategund uppgötvast í Afríku.
Höfundar rannsóknarinnar telja að setja eigi tegundina á lista yfir tegundir í útrýmingarhættu vegna fámennis og vaxandi álags af völdum manna. Þeir benda á að að minnsta kosti 15 ný þorp hafi risið innan eða við búsvæði apakattarins á árunum 2015 til 2023.
„Haldi þessi þróun áfram má búast við verulegri fækkun tegundarinnar og tapi á búsvæðum hennar á næstu áratugum,“ segir í rannsókninni.
Apakötturinn er sagður vera hljóðlátur og dulur og aðeins fáir íbúar á svæðinu þekkja hann. Í rannsókninni kemur fram að í aðeins átta af 52 samfélögum við útbreiðslusvæði tegundarinnar hafi íbúar getað lýst henni nákvæmlega.
Balanga-fólkið vestan Lomami-árinnar kallar apaköttinn Likweli, en Mituku-fólkið nefnir hann kasaba nkoni, sem þýðir „sá sem hristir greinarnar“.
Rannsakendur segja að apakötturinn eigi samskipti með djúpum öskrum og tókst þeim að festa sex slík köll á myndband við rannsóknir sínar.
