Steingervingur af Prototaxites, risavaxinni lífveru sem eitt sinn gnæfði yfir fornum landslögum, verður brátt sýndur á National Museum of Scotland.

Vísindamenn telja að þessi dularfulla lífvera, sem gat orðið yfir átta metra há, hafi tilheyrt „algjörlega útdauðri þróunargrein lífs“. Hún var lengi talin vera sveppur, en nú benda nýjustu rannsóknir til þess að Prototaxites, sem hvarf fyrir um 360 milljónum ára, hafi hvorki verið planta né sveppur.

Steingervingurinn er um 410 milljóna ára gamall og fannst í svonefndum Rhynie-chert-lögum, setmyndun nærri Rhynie í Aberdeen-skíri. Honum hefur nú verið bætt við safnkost National Museums Scotland í Edinborg.

Ný vísindagrein í tímaritinu Science Advances styrkir þá kenningu að Prototaxites hafi verið einstök lífvera sem eigi sér enga hliðstæðu í lífríki jarðar í dag.

Dr. Sandy Hetherington, einn aðalhöfunda greinarinnar, rannsóknarfélagi hjá National Museums Scotland og dósent í líffræði við University of Edinburgh, segir:

„Það er afar spennandi að taka stórt skref fram á við í umræðunni um Prototaxites, sem hefur staðið í um 165 ár. Þetta var líf, en ekki eins og við þekkjum það í dag, með líffærafræðileg og efnafræðileg einkenni sem greina það skýrt frá bæði sveppum og plöntum, og því tilheyrir það algjörlega útdauðri þróunargrein lífs.“

Hann bætir við að jafnvel á stað eins mikilvægan fyrir steingervingafræði og Rhynie séu þessir fundir óvenjulegir og að ánægjulegt sé að bæta þeim í þjóðarsafnið í kjölfar þessara nýju rannsókna.

Dr. Corentin Loron, annar aðalhöfundur og fyrsti höfundur greinarinnar, sem starfar við bresku stjarnlíffræðimiðstöðina við háskólann, segir Rhynie-chert-lögin einstök:

„Þetta er eitt elsta varðveitta vistkerfi á landi í heiminum. Gæði varðveislu og fjölbreytileiki lífvera gera okkur kleift að þróa nýjar aðferðir, meðal annars að beita vélrænu námi á sameindagögn úr steingervingum.“

Hann bendir einnig á að mikið af efni úr Rhynie-chert-lögunum sé þegar til í safneignum og nýtist til samanburðarrannsókna sem veiti mikilvægt samhengi fyrir vísindaniðurstöður.

Laura Cooper, doktorsnemi við sameindaplantavísindastofnun háskólans og annar fyrsti höfundur greinarinnar, segir að rannsóknin, sem sameinar efna- og líffærafræðilega greiningu, sýni skýrt að Prototaxites geti ekki flokkast með sveppum.

„Þar sem fyrri rannsóknir hafa einnig útilokað að Prototaxites tilheyri öðrum þekktum hópum stórra og flókinna lífvera, drógum við þá ályktun að um væri að ræða sérstaka, nú algerlega útdauða ætt flókins lífs,“ segir hún. „Prototaxites er því sjálfstæð tilraun lífsins til að skapa stórar og flóknar lífverur, tilraun sem við þekkjum aðeins vegna einstaklega vel varðveittra steingervinga.“

Dr. Nick Fraser, safnstjóri náttúruvísinda hjá National Museums Scotland, segir:

„Við erum afar ánægð með að bæta þessum nýju sýnum við sívaxandi náttúruvísindasöfn okkar, sem skrásetja einstakan sess Skotlands í sögu náttúrunnar, allt frá milljörðum ára til nútímans. Rannsóknin sýnir gildi safneigna í fremstu röð vísinda, þar sem sýni sem safnað hefur verið í gegnum tíðina eru varðveitt og gerð aðgengileg fyrir samanburð og nýtingu nýrrar tækni.“