Ríkisstjórnin hefur samþykkt frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um útlendinga sem snúa að tímabundinni vernd vegna fjöldaflótta. Frumvarpið, sem er endurflutt frá síðasta þingi, á að tryggja að íslensk löggjöf sé í takt við framkvæmd annarra Evrópuríkja og þá sérstaklega á Norðurlöndunum. Breytingarnar munu aðeins taka til nýrra umsókna og hafa ekki áhrif á þá sem þegar hafa fengið samþykkta vernd hér á landi.

Hámarkstíminn lengdur í sex ár

Í samræmi við ákvörðun Evrópusambandsins frá því í júlí síðastliðnum, þar sem tímabundin vernd fyrir fólk á flótta frá Úkraínu var framlengd til mars 2028, er lagt til að lögbundinn hámarkstími verndarinnar á Íslandi verði lengdur úr fimm árum í sex. Samkvæmt gildandi lögum hefur leyfið að hámarki getað gilt í fimm ár frá því það var fyrst veitt.

Á sama tíma er lagt til að sérstök heimild í íslenskum lögum til að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að lokinni tímabundinni vernd verði tekin út. Með því vilja stjórnvöld undirstrika tímabundið eðli verndarinnar og koma í veg fyrir að réttarstaða fólks eftir að vernd lýkur sé ákveðin fyrir fram í lögum.

Hert skilyrði og litið til herskyldu

Samhliða frumvarpinu hafa leiðbeiningar um meðferð nýrra umsókna verið uppfærðar. Tímabundin vernd verður almennt ekki veitt einstaklingum sem þegar hafa gilt dvalarleyfi í öðru ESB-ríki, Danmörku eða öðru samstarfsríki Schengen.

Þá verður einnig litið til þess við vinnslu nýrra umsókna hvort umsækjendum hafi verið heimilt að yfirgefa Úkraínu í ljósi skyldna þeirra gagnvart her landsins. Sú breyting er sögð í samræmi við framkvæmd í öðrum Schengen-ríkjum, auk þess sem sendiherra Úkraínu hefur sérstaklega óskað eftir þessari reglu á fundum með dómsmálaráðherra.

Rúmlega sex þúsund einstaklingar frá Úkraínu hafa fengið tímabundna vernd á Íslandi síðan innrásarstríð Rússlands hófst. Stjórnvöld árétta að breytingarnar skerði ekki rétt einstaklinga til að sækja um alþjóðlega vernd á almennum grundvelli samkvæmt útlendingalögum.