Ísland sker sig verulega úr þegar kemur að þróun og fyrirkomulagi á húsaleigumarkaði í samanburði við önnur Evrópulönd. Samkvæmt greiningum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) er það einsdæmi í Evrópu að leiguverð hækki mánaðarlega til samræmis við vísitölu neysluverðs.
Á meðan það er stranglega bannað með lögum í flestum ríkjum Evrópu að breyta leiguverði oftar en einu sinni á ári, hefur sú hefð skapast á íslenskum leigumarkaði að leigusalar velta verðbólgu hvers mánaðar milliliðalaust yfir á leigjendur með samningsákvæðum.
Hættulegur vítahringur verðbólgu
Þetta fyrirkomulag hefur alvarlegar efnahagslegar afleiðingar. Gögn sýna að húsaleiga á Íslandi hefur hækkað mun meira en annars staðar í Evrópu, eða sem nemur allt að þrefaldri hækkun á við það sem sést hefur að meðaltali á hinum Norðurlöndunum síðastliðinn áratug.
Sérfræðingar benda á að kerfið skapi skaðlegan vítahring; þegar leiguverð hækkar vegna verðbólgu keyrir það vísitöluna enn frekar upp, sem skilar sér svo aftur í hærra leiguverði í næsta mánuði á eftir. Þessi sjálfvirka hækkun skapar gríðarlega óvissu og fjárhagslega óvissu fyrir íslenska leigjendur.
Strangar leigubremsur í Evrópu
Víðast hvar í Evrópu, svo sem í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og Þýskalandi, gilda mun strangari reglur um vernd leigjenda, sem oft eru kallaðar „leigubremsur“. Þar eru árlegar hækkanir háðar ströngum þökum eða samningsbundnar til langs tíma til að tryggja stöðugleika og koma í veg fyrir að almenningur missi heimili sín í verðbólguskotum.
Stjórnvöld grípa í taumana
Vegna vaxandi þrýstings og augljósrar sérstöðu Íslands þarf lagabreytingu til að bregðast við stöðunni. Samkvæmt félags- og húsnæðismálaráðuneytinu er verið að undirbúa frumvarp sem mun banna mánaðarlega vísitölutengingu húsaleigu.
Þegar breytingarnar taka gildi verður leigusölum aðeins heimilt að hækka leigufjárhæð einu sinni á tólf mánaða fresti. Markmið laganna er að auka fyrirsjáanleika, vernda réttindi leigjenda og færa íslenskan leigumarkað nær því sem gerist á hinum Norðurlöndunum en um 30% Íslendinga eru á leigumarkaðnum
