Ken McCallum, yfirmaður bresku leyniþjónustunnar, MI5, segir að öryggisástandið í heiminum hafi versnað svo mikið að breytingarnar minni á þær sem fylgdu hryðjuverkaárásunum 11. september 2001. Hann varar meðal annars við ógn frá Rússlandi og Íran, netárásum og mögulegri misnotkun gervigreindar til að þróa lífefnavopn.
Ken McCallum, yfirmaður MI5, segir að Bretland standi frammi fyrir umfangsmiklum ógnum á borð við íkveikjur, skemmdarverk, netárásir, þvinganir og ofbeldi sem beinist gegn samfélögum landsins.
McCallum flutti árlega úttekt sína á öryggisógnum í höfuðstöðvum MI5 í Lundúnum í dag. Hann sagði að að hans mati gæti þetta tímabil óstöðugleika staðið yfir í mörg ár.
„Fimm árum eftir að ég hóf störf í leyniþjónustunni urðu árásirnar 11. september. Þær kostuðu nærri 3.000 manns lífið og höfðu áhrif á ótal fleiri,“ sagði McCallum.
Hann sagði árásirnar hafa verið gríðarlegt áfall sem breytti heiminum og neyddi MI5 til róttækra breytinga til að takast á við nýja tegund ógna.
„Við erum komin á svipaðan stað aftur. Við höfum gengið inn í nýtt tímabil þjóðaröryggis sem krefst nýrra viðbragða,“ sagði hann.
Rússland helsta ógnin við Bretland
McCallum sagði Rússland áfram vera helstu ógnina við öryggi Bretlands, en Íran væri skammt undan. Hann varaði einnig við hryðjuverkaógnum frá mörgum áttum og hættunni á að samfélaginu yrði sundrað með skipulögðum aðgerðum.
Hann hvatti almenning til að líta ekki aðeins á þjóðaröryggi sem mál sem tengdist stríðinu í Úkraínu, neðansjávarfjarskiptastrengjum, vopnuðum drónum eða netvopnum.
„Hugsið líka um staðinn þar sem þið búið og starfið. Hugsið um truflun á raforkukerfinu sem sér heimili ykkar fyrir rafmagni. Hugsið um samkunduhús eða mosku í nærumhverfinu sem þarf að auka öryggisráðstafanir,“ sagði hann.
Hann varaði jafnframt við eitraðri og stýrandi umræðu á samfélagsmiðlum og því efni sem reiknirit á netinu beini að unglingum.
Að sögn McCallum hafa ógnir frá fjandsamlegum ríkjum og hryðjuverk orðið sambærilegar að umfangi, sem sé mikil breyting frá því sem áður var.
Vill styrkja viðnámsþrótt samfélagsins
MI5 vinnur ekki aðeins að því að bregðast við ógnum með leynilegum aðgerðum heldur hefur leyniþjónustan einnig hafið verkefnið „Protect“, sem miðar að því að efla viðnámsþrótt Bretlands.
Verkefnið felur meðal annars í sér að styrkja mikilvæga innviði og þjónustu landsins, fjármálakerfið, orkukerfi, aðfangakeðjur og framleiðslu.
Annar þáttur verkefnisins snýr að því að sporna gegn tilraunum erlendra afla til að hafa áhrif á samfélagið og skapa sundrungu.
„Þeir sem vilja okkur illt reyna, oft með hjálp skautandi reiknirita, að sundra samfélögum okkar og snúa okkur hvert gegn öðru,“ sagði McCallum.
Hann varaði einnig við banvænu ofbeldi sem beinist gegn stjórnmálafólki, trúarhópum og öðrum samfélagshópum. Í því samhengi nefndi hann morðið á Anne Widdecombe.
Gervigreind gæti aukið hættuna á lífefnavopnum
Þriðji þáttur verkefnisins „Protect“ snýr að tæknilegum viðbúnaði. McCallum sagði gervigreind þegar vera að hraða þróun netöryggisógna og viðbragða við þeim.
Hann sagði tæknina geta framleitt áróður og róttækniáróður sem væri sérsniðinn að einstaklingum. Þá hefðu hryðjuverkamenn reynt að nýta gervigreind til að bæta njósnir sínar og undirbúning árása. Gervigreindardrifnir drónar gætu einnig skapað nýjar hættur.
McCallum sagði þó að eitt af því sem hann hefði mestar áhyggjur af væri möguleikinn á að gervigreind yrði misnotuð við þróun núverandi eða nýrra lífefnavopna.
„Ég er ekki auðveldlega sleginn ótta og það sama á við um stofnunina mína,“ sagði hann, en bætti við að þróunin kallaði engu að síður á aukinn viðbúnað.
Grunur um afskipti Rússlands og Írans
Samkvæmt fréttinni hefur Rússland um áratugaskeið haft afskipti af Bretlandi með ýmsum hætti, meðal annars með aðgerðum sem liggja nærri mörkum þess sem gæti talist vopnuð átök. Nýlega hefur Íran einnig verið grunað um að reyna slíkt.
Andy Burnham forsætisráðherra sagði nýlega að það hafi verið staðfest við hann að Rússland hefði haft afskipti af Brexit-atkvæðagreiðslunni.
„Mér hefur verið gefið skýrt svar um að svo hafi verið. Ég tel að við höfum verið of mikið í varnarstöðu og ekki upplýst fólk nægilega um umfang tilrauna erlendra aðila til að trufla stjórnmálaferlið,“ sagði hann.
Rússland hefur einnig verið sakað um tilraunir til að hafa áhrif á breskar þingkosningar. Þá hafa rússneskar herflugvélar ítrekað nálgast breska lofthelgi og kafbátar sést nærri mikilvægum neðansjávarstrengjum. Breski flugherinn hefur ítrekað sent orrustuþotur til að fylgjast með rússneskum flugvélum og vísa þeim frá.
Bresk yfirvöld hafa jafnframt tengt rússneska aðila við banvænar eitranir. Alexander Litvinenko, fyrrverandi starfsmaður sovésku leyniþjónustunnar KGB, lést af völdum eitrunar árið 2006. Árið 2018 lést Dawn Sturgess eftir eitrun með taugaeitrinu Novichok, sem notað var í tilraun til að ráða Sergei Skripal, fyrrverandi KGB-liða, og dóttur hans af dögum í Salisbury.
Íran grunað um tengsl við meint hryðjuverkamál
Í gær sagði Burnham við þingmenn að íranska byltingarvarðliðið væri „nánast örugglega“ á bak við grun um hryðjuverkaáform við RAF Fairford-herflugvöllinn.
„Ég get staðfest að mat okkar er að mjög líklegt sé að aðgerðin hafi verið samræmd í Íran og að íranska byltingarvarðliðið hafi nær örugglega stýrt henni,“ sagði hann.
Hann bætti við að Bretland myndi ekki líða slíkar ógnir á eigin yfirráðasvæði.
Fimm breskir menn voru handteknir nærri herflugvellinum í Gloucestershire 27. september vegna gruns um hryðjuverk og brot sem tengdust sprengiefnum. Þeim var síðar sleppt án ákæru og lögregla sagði að ekkert sprengiefni sem teldist nothæft hefði fundist í sendibílum hópsins. Nokkurt magn bensíns var þó gert upptækt.
Tveir aðrir menn voru síðar handteknir, þar á meðal bresk-íranskur ríkisborgari, en þeim var einnig sleppt.
Burnham sagði að Bretland væri áfram traustur og stöðugur samstarfsaðili í ótryggum heimi og hét því að bregðast við yfirgangi fjandsamlegra ríkja, þar á meðal Rússlands og Írans.
