Orðrómur um yfirvofandi stafrænan heimsendi hefur farið eins og eldur í sinu um samfélagsmiðla og samskiptaforrit víða um heim. Samkvæmt vinsælum færslum eiga tölvuþrjótar að ráðast á helstu banka heims á morgun, þann 17. nóvember, eyða bankareikningum fólks og lama internetið í þrjá mánuði.
Í sumum útgáfum sögunnar er jafnframt talað um nýjan heimsfaraldur, svokallað „COVID 2.0“, og ofuröfluga gervigreind sem eigi að lagfæra veikleika í tölvunetum heims.
Sagan hefur náð slíkri útbreiðslu að stjórnvöld í nokkrum ríkjum hafa þurft að senda frá sér opinberar yfirlýsingar til að hrekja hana.
Uppruninn rakinn til nafnlausrar heimildar á djúpvefnum
Upphaf orðrómsins er talið mega rekja til færslu brasilísks notanda á samfélagsmiðlinum X þann 1. nóvember. Þar lýsti hann atburðarás sem ætti að leiða til allsherjarhruns og vísaði til nafnlausrar heimildar á djúpvefnum (e. dark web).
Í færslunni var fólki ráðlagt að safna birgðum af mat, vatni, reiðufé, góðmálmum og jafnvel skotvopnum.
Höfundurinn tók þó sjálfur fram að upplýsingarnar væru óstaðfestar og ekki ætti að taka þær bókstaflega. Þegar færslan var þýdd á önnur tungumál og henni dreift áfram á samfélagsmiðlum og í skilaboðaforritum féll sá fyrirvari hins vegar oft út. Þannig breyttist óstaðfest saga í viðvörun sem margir tóku alvarlega.
Orðrómurinn tók síðan á sig ýmsar myndir. Í samfélagi dulritunargjaldmiðla komu meðal annars fram tvær ósamrýmanlegar kenningar: annars vegar að Bitcoin myndi hrynja með hefðbundnum gjaldmiðlum og hins vegar að það yrði eina eignin sem stæði eftir.
Raunverulegir atburðir ruglaðir saman við samsæriskenningar
Nokkrir raunverulegir atburðir í kringum 17. nóvember hafa hjálpað til við að ýta undir söguna.
Í Bandaríkjunum er til dæmis fyrirhugað að prófa neyðarviðvörunarkerfið um allt land þann dag. Prófunin var tilkynnt í september og felst í hefðbundinni útsendingu í útvarpi og sjónvarpi sem tekur eina mínútu.
Yfirvöld hafa tekið sérstaklega fram að prófunin verði ekki send í farsíma og hafi engin áhrif á internetið. Samsæriskenningasmiðir hafa hins vegar haldið því fram að prófunin sé yfirvarp fyrir fyrirhugaða lokun internetsins.
Einnig hefur verið vísað til leiðbeininga frá stjórnvöldum í Bretlandi, Japan og Evrópusambandinu um að heimili eigi að eiga 72 klukkustunda birgðir af mat og vatni. Almannavarnir ríkislögreglustjóra hér á landi sendi einnig frá sér slíkan bækling nýverið. Slíkar ráðleggingar eru þó almennar viðbúnaðarleiðbeiningar vegna neyðarástands eða aftakaveðurs og tengjast ekki 17. nóvember.
Þá hefur myndband úr The Simpsons verið notað sem meint sönnun þess að sjónvarpsþættirnir hafi spáð fyrir um netbilunina. Umræddur þáttur frá árinu 2023 fjallar hins vegar um rafmagnsleysi í Springfield og nefnir hvorki nóvember 2026 né netárásir.
Væntanleg útgáfa tölvuleiksins GTA 6 þann 19. nóvember hefur einnig bæst við umræðuna. Sumir netverjar hafa velt því fyrir sér hvort gríðarlegt niðurhal á leiknum gæti lamað internetið.
Þá hafa myndbönd sem sýnt hafa meint geimskip, bæði í Bandaríkjunum og í Suður-Ameríku, síðustu daga, bæst inn í þessa samsæriskenningu.
Internetið hefur engan „neyðarrofa“
Samkvæmt sérfræðingum í netöryggi er sú atburðarás sem lýst er í orðrómnum ekki tæknilega raunhæf.
Internetið er ekki eitt miðlægt kerfi sem hægt er að slökkva á með einum rofa. Það samanstendur af tugþúsundum sjálfstæðra netkerfa, gagnavera og sæstrengja sem eru rekin af ólíkum aðilum.
Nettruflanir geta vissulega orðið, en þær eru yfirleitt staðbundnar og tengjast til dæmis skemmdum á raforkukerfum, náttúruhamförum eða ákvörðunum stjórnvalda um að loka fyrir netaðgang á tilteknum svæðum.
Það er sömuleiðis ekki hægt að eyða öllum bankainnstæðum heimsins með einni skipun. Bankar geyma ekki allar upplýsingar um innistæður í einum gagnagrunni. Gögn eru dulkóðuð og afrituð á mörgum gagnaverum og varakerfum, sumum þeirra sem eru ekki tengd við internetið.
Svikahrappar gætu nýtt sér óttann
Stjórnvöld í Kasakstan hafa meðal annars þurft að hrekja orðróminn opinberlega og vara fólk við því að hamstra matvæli. Þar var jafnframt bent á að farsímakerfi og neyðarnúmerið 112 starfi óháð internetinu.
Fjarskiptafyrirtæki og netöryggismiðstöðvar staðfestu einnig að fjarskiptakerfin væru í eðlilegum rekstri.
Bent hefur þó verið á að orðrómurinn geti skapað raunverulega hættu með öðrum hætti. Svikahrappar gætu nýtt sér óttann til að blekkja fólk og þykjast vera starfsmenn banka.
Þeir gætu til dæmis hringt í fólk og boðið því að flytja peningana sína á svokallaða „örugga reikninga“ eða sent sendla til að sækja reiðufé, undir því yfirskini að verið sé að bjarga sparifénu undan tölvuþrjótum.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
































Athugasemdir